M1:476 — در یکی گفته که امر و نهی‌هاست / بهر کردن نیست‌، شرحِ عجزِ ماست

这句诗出自一个故事：一位聪明的穆斯林大臣为了从内部瓦解基督教，伪装成基督徒，并为十二个基督教派分别撰写了十二部内容相互矛盾的“福音书”。每一部福音书都提出了一种截然不同的灵修道路，从而在各派之间播下猜疑与纷争的种子。

这句诗便是其中一部伪福音书的核心教义。它提出了一种颇具争议的神学观点：上帝颁布律法（如摩西十诫），其意图并非真的要人去遵守——因为人从本性上就无能为力——而是要通过律法这面镜子，让人们看清自身的软弱、无助与“无能”（ajz）。当人彻底认识到自己的无能时，才会放弃依靠自身的努力，转而完全信靠上帝的大能。这是一种强调“唯信”或“神恩”的极端思想，与那些强调苦修、服务或善行的教义形成鲜明对比。

鲁米在此并非要认可这种观点，而是将其作为人类思想光谱上众多可能性之一来呈现。他通过大臣之口，巧妙地罗列出各种看似合理却彼此冲突的灵性哲学，揭示了人们是多么容易执着于某一种片面的真理，并因此与其他持有不同片面真理的人产生对立。这个故事本身就是对宗教纷争根源的深刻剖析：纷争往往源于将相对的、局部的见解绝对化。

این بیت بخشی از داستان وزیری است که برای نابودی پادشاهی مسیحی، دوازده طومار با احکام ظاهراً دینی اما کاملاً متناقض می‌نویسد تا میان شاهزادگان اختلاف بیندازد. هر طومار، یک راه کاملاً متفاوت و در تضاد با دیگری را به عنوان راه نجات معرفی می‌کند.

در طوماری که این بیت به آن اشاره دارد، یک دیدگاه افراطی و جبرگرایانه ترویج می‌شود. طبق این دیدگاه، خداوند امر و نهی (شریعت) را نه برای اینکه انسان‌ها به آن عمل کنند، بلکه فقط برای این فرستاده است که انسان‌ها به ناتوانی خود پی ببرند و در نتیجه، قدرت مطلق خداوند را درک کنند. این تفسیر، عمل و اختیار انسان را به کلی بی‌ارزش می‌کند و راه را برای بی‌عملی و سستی در دین باز می‌کند.

مولانا با نقل این دیدگاه گمراه‌کننده، نشان می‌دهد که چگونه می‌توان حقیقت دین را تحریف کرد. این ایده که شریعت فقط برای نمایش عجز ماست، در تضاد کامل با طومارهای دیگری است که بر ریاضت، خدمت، یا توکل همراه با عمل تأکید داشتند. هدف وزیر از طرح این تناقضات، ایجاد سردرگمی، فلج کردن اراده‌ی مؤمنان و در نهایت، فروپاشی جامعه‌ی دینی از درون است.