قرائت› دفتر ۱› بخش ۲۴ - بیان خسارت وزیر درین مکر› بیت ۵۳۵
M1:535 — صد هزاران دفتر اشعار بود / پیش حرف امییاش عار بود
M1:535
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
این بیت میگوید که تمام کتابها و اشعار بشری در مقایسه با کلام وحیانی پیامبر اسلام (قرآن)، که فردی «اُمّی» یا درسنخوانده بود، بیارزش و حتی شرمآور به نظر میرسند.
مولانا در این بخش از مثنوی، قدرت بینهایت الهی را در برابر کوششهای محدود و ناچیز بشری قرار میدهد. او برای روشن کردن این تقابل، نمونههای تاریخی میآورد. در بیتهای قبل، از عصای موسی در برابر هزاران نیزهی فرعون و از نَفَسِ حیاتبخش عیسی در برابر تمام دانش پزشکی جالینوس یاد میکند.
این بیت، این مقایسه را به اوج خود میرساند و به پیامبر اسلام (ص) اشاره میکند. صفت «اُمّی» (درسنخوانده) در اینجا نقشی کلیدی دارد. این صفت تأکید میکند که قرآن، کلامی که فصیحترین شاعران و سخنوران عرب را به زانو درآورد، محصول دانش اکتسابی و بشری نبود، بلکه سرچشمهای الهی داشت. در برابر این کلام آسمانی، تمام دیوانهای شعر و کتابهای ادبی که حاصل ذوق و قریحهٔ انسانهاست، نه تنها رنگ میبازند، بلکه «عار» و مایهٔ شرمندگیاند.
منظور مولانا تحقیر شعر و ادبیات نیست، بلکه نشان دادن تفاوت ماهوی میان هنر بشری و وحی الهی است. هنر انسان، هرچقدر هم که والا باشد، از منبعی محدود و انسانی برمیخیزد، اما کلام پیامبر از اقیانوس بیکران علم الهی نشأت گرفته و از همین رو، قدرتی مطلق و بیبدیل دارد. این بیت در واقع دعوتی است به درک عظمت وحی و تواضع در برابر معرفتی که از عقل و هنر انسان فراتر میرود.
- امی
- درسنخوانده، کسی که سواد خواندن و نوشتن ندارد؛ در اینجا اشاره به پیامبر اسلام (ص) است.
- عار
- ننگ، شرم، مایهی سرافکندگی.
- حرف
- در اینجا به معنی کلام، سخن، وحی.
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.