M1:574 — بی‌حس و بی‌گوش و بی‌فکرت شوید / تا خطاب أرْجِعی را بشنوید

این بیت، چکیدهٔ دعوتی است برای گذار از معرفت حسی و عقلی به معرفت شهودی و قلبی. مولانا در ابیات قبل، از مریدان می‌خواهد که «پنبه در گوش حس» کنند؛ یعنی توجه خود را از دنیای بیرون و داده‌های حواس ظاهری برگیرند. در اینجا، او این ایده را گسترش می‌دهد و علاوه بر حواس و گوش، «فکرت» یا همان فعالیت ذهنی و استدلالی را نیز به این فهرست اضافه می‌کند.

منظور مولانا نفی کامل عقل و حس نیست، بلکه نشان دادن محدودیت آن‌ها در قلمرو معنویت است. تا زمانی که انسان در هیاهوی داده‌های حسی و تحلیل‌های بی‌پایان ذهنی غرق باشد، نمی‌تواند صدای لطیف و درونی حق را بشنود. این صدا همان «خطاب ارجعی» است که اشاره به آیهٔ «يَا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ ارْجِعِي إِلَىٰ رَبِّكِ» (سوره فجر، ۲۷-۲۸) دارد. این ندا، دعوت روح به بازگشت به اصل و خاستگاه الهی خویش است.

بنابراین، رسیدن به این شنوایی معنوی، مستلزم نوعی «کَر شدن» و «کور شدن» اختیاری نسبت به جاذبه‌های دنیای مادی و فراتر رفتن از افکار پراکنده است. این سکوت حسی و ذهنی، فضایی در درون سالک ایجاد می‌کند که در آن، پیام الهی قابل دریافت می‌شود.