M1:599 — گر کمالم، با کمال اِنکار چیست / ور نیَم، این زحمت و آزار چیست

این بیت، اوج استدلال فریب‌کارانۀ وزیر است که در نقش یک زاهد مسیحی، خود را در خلوت حبس کرده تا پیروانش را بیازماید و ایمانشان را سست کند. مسیحیان بیرون از صومعه جمع شده و به او التماس می‌کنند که بیرون بیاید و راهنمایشان باشد. وزیر، که هدفش همین سرگردانی و آشفتگی آنهاست، با یک برهان قاطع راه را بر آنها می‌بندد.

منطق او چنین است:

1. فرض اول: من کامل هستم. شما معتقدید که من به «کمال» روحانی رسیده‌ام و راهبری کامل هستم. اگر چنین است، پس باید بپذیرید که هر کاری می‌کنم، از جمله همین خلوت‌نشینی، از روی حکمت و کمال است. پس اصرار شما برای خروج من، در واقع «انکار» و بی‌اعتنایی به همان کمالی است که به من نسبت می‌دهید. شما نمی‌توانید هم مرا کامل بدانید و هم عمل مرا ناقص بشمارید.

2. فرض دوم: من کامل نیستم. اگر هم فرض کنیم که من به کمال نرسیده‌ام و یک راهبر واقعی نیستم، پس اصلاً چرا این‌قدر خود را برای من به «زحمت و آزار» می‌اندازید؟ چرا از یک فرد ناقص انتظار هدایت دارید؟ در این صورت بهتر است مرا رها کنید و دنبال راهبری دیگر بگردید.

این استدلال، پیروان را در یک بن‌بست روانی قرار می‌دهد و راه هرگونه چون‌وچرا را می‌بندد. این بیت نشان‌دهندۀ هوش وزیر در استفاده از منطق برای پیشبرد نقشۀ پنهانی خود است.