Masnavi M1:605 — بخش ۲۹ - اعتراض مریدان در خلوت وزیر — ما چو ناییم و نوا در ما ز توست / ما چو کوهیم و صدا در ما ز توست

دفتر ۱  ·  بیت ۶۰۵  ·  M1:605

ما چو ناییم و نوا در ما ز توست ما چو کوهیم و صدا در ما ز توست
❋ ❋ ❋

Meaning — شرح و معنا

Language
۱

Explanation شرح

این بیت به طور مستقیم در جلسه چهارم و در ضمن شرح تمثیل «نی» در بیت آغازین مثنوی مورد استناد قرار می‌گیرد. دکتر سروش این بیت را بیانگر فنای ذاتی و «توخالی بودن وجودی» انسان در برابر خداوند می‌داند. مولانا با این تمثیل، به این معنای وجودی اشاره می‌کند که ما همچون «نی» یا «نَه» هستیم؛ موجوداتی که از خود تهی هستیم و هستی و افعالمان از منبعی دیگر به ما می‌رسد. [د۱-ج۴]

این همان «توحید افعالی» است که عرفا از آن سخن می‌گویند؛ یعنی همه‌ی کارها و نواها از جای دیگری است و خداوند است که در ما می‌دمد و به ما وجود می‌بخشد تا بتوانیم کاری انجام دهیم. مولانا برای تشریح این مفهوم، ابیات دیگری را نیز به دنبال این بیت می‌آورد، از جمله تشبیه انسان به «شیرانِ عَلَم» که حمله‌شان از باد است، نه از خودشان. این باد همان وجود ناپیدایی است که همه‌ی هستی ما از اوست: «حمله‌شان پیدا و ناپیداست باد / جان فدای آنک ناپیداست باد». بنابراین، این بیت صرفاً یک تشبیه شاعرانه نیست، بلکه اعترافی عمیق به وابستگی مطلق وجودی و فنای انسان در برابر خالق است.

This verse is cited in the fourth session during the analysis of the "reed-flute" (ney) metaphor from the Masnavi's opening line. Dr. Soroush interprets the beyt as an expression of humanity's existential "hollowness" and essential nothingness (fana) before God. By comparing ourselves to a flute or a mountain, Rumi confesses that we are empty vessels; our "melody" and our "echo"—our very actions and being—originate from the Divine source. [d1-s4]

This idea is what Sufis term the "unity of actions" (tawhid-e af'ali), where all deeds are ultimately traced back to God. We are instruments through which the Divine acts. To elaborate, Soroush points to the subsequent verses where Rumi compares humans to "lions on a flag," whose apparent "attack" is merely the motion caused by an unseen wind. This wind represents the unseen Divine power that animates all of existence. The verse is thus not just a poetic simile but a profound declaration of absolute existential dependency and the annihilation of the self in the presence of the Creator.

— Abdolkarim Soroush