قرائت› دفتر ۱› بخش ۲۹ - اعتراض مریدان در خلوت وزیر› بیت ۶۱۹
M1:619 — گاه نقشش دیو و گَه آدم کند / گاه نقشش شادی و گه غم کند
M1:619
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
خداوند به عنوان نقاش هستی، مخلوقات خود را آنگونه که اراده میکند شکل میدهد؛ گاهی آنها را مظهر پلیدی (دیو) و گاهی مظهر انسانیت (آدم) میسازد و گاهی در وجودشان شادی و گاهی غم قرار میدهد.
این بیت در ادامهٔ تصویرسازی از خداوند به عنوان «نقاش» و از مخلوقات به عنوان «نقش» یا طرح اوست. مولانا در اینجا بر قدرت مطلق و ارادهٔ بیچونوچرای خداوند در آفرینش تأکید میکند. همانطور که یک نقاش روی بوم خود هر صورتی را که بخواهد میکشد، خداوند نیز در کارگاه خلقت، هر موجودی را به شکلی خاص میآفریند.
نکتهٔ اصلی این است که مخلوقات در برابر ارادهٔ خالق کاملاً تسلیم و بیاختیارند. خداوند است که ماهیت وجودی آنها را تعیین میکند: یکی را «دیو» (نماد شر و پستی) و دیگری را «آدم» (نماد خیر و انسانیت) میآفریند. به همین ترتیب، حالات درونی ما نیز از اوست؛ گاهی وجود ما را از «شادی» لبریز میکند و گاهی از «غم». این بیت، انسان را به درک عجز خود در برابر قدرت بینهایت الهی فرامیخواند و مقدمهای است برای بحث پیچیدهتر «جبر و اختیار» که در ابیات بعدی مطرح میشود.
- نقشش
- نقش او، طرح او، آفریدهٔ او
- گه
- گاه، زمانی، وقتی (شکل کوتاه شده)
- دیو
- شیطان، موجود اهریمنی، نماد شر و زشتی
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.