M2:115 — ورنه من بیناترم افلاک را / چون نمی‌بینم هلال پاک را

这句诗出自一个故事：斋月之初，众人登高寻找新月，其中一人兴奋地宣称自己看到了。而当时的领袖欧麦尔（‘Umar）——以其敏锐的洞察力著称——却什么也没看见。这句诗便是欧麦尔的理性反驳。

他论证道：“否则（ورنه）”，即“如果你的看见是真实的”，那么情况就不合逻辑了。“我于天界看得更清（من بیناترم افلاک را）”，这是在陈述一个事实：我的视力更好，洞察力更强。那么，结论自然是：“怎会不见那皎洁的新月（چون نمی‌بینم هلال پاک را）？”这里的“皎洁”（پاک，字面意为“纯净的”）不仅形容月亮本身，也暗示了那是一种不受主观错觉污染的、客观真实的存在。

在鲁米笔下，这个故事超越了肉眼观察的层面。它成了一个关于内在“看见”的寓言。欧麦尔代表着清澈、不受内在扭曲（如我执、幻想）干扰的心灵。那个看见“幻月”的人，则象征着那些被自己内在的“一根弯曲的眉毛”（即微小的内在缺陷或欲望）所蒙蔽的人。这个缺陷如同一张弓，向他射出妄念之箭，使他将幻象误认为真实。因此，欧麦E尔的质问，实际上是在引导我们审视：我们所感知的“真实”，究竟是来自外部的客观实在，还是由我们内在的欲望和偏见投射出的幻影？

Dalam kisah ini, Khalifah Umar bin Khattab mewakili persepsi spiritual yang jernih dan teruji, sedangkan orang yang mengaku melihat bulan sabit melambangkan seseorang yang tertipu oleh ilusi inderawinya sendiri.

Umar tidak menyombongkan diri; ia menggunakan logikanya untuk menguji klaim orang tersebut. Pernyataannya, "akulah yang lebih jeli memandang cakrawala," adalah sebuah argumen berdasarkan reputasi dan pengalamannya. Ia seolah berkata, "Saya terbiasa mengamati langit dan penglihatan saya baik. Jika ada bulan sabit yang nyata dan bersih (hilāl-e pāk), mustahil saya tidak melihatnya." Dengan demikian, ia menyimpulkan bahwa apa yang dilihat orang itu pastilah bukan bulan, melainkan sesuatu yang lain—sebuah produk dari imajinasi atau kesalahan persepsi.

Dalam kerangka Sufi, beyt ini adalah pelajaran tentang pentingnya membedakan antara kebenaran spiritual sejati dan khayalan pribadi (khiyāl). Sering kali, ego atau keinginan kita menciptakan ilusi yang kita yakini sebagai kenyataan. Rumi menggunakan Umar sebagai figur otoritas yang mampu menyingkap kepalsuan ini, menunjukkan bahwa persepsi yang benar membutuhkan kejernihan batin, bukan sekadar mata yang melihat.

این بیت بخشی از گفتگوی عمر با مردی است که ادعا می‌کند هلال ماه رمضان را دیده است. عمر، که خود به آسمان نگاه کرده و چیزی نیافته، ادعای آن مرد را رد می‌کند. استدلال او بر این پایه است که بینایی‌اش قوی و دقیق است و اگر حقیقتاً هلالی در آسمان بود، از دید او پنهان نمی‌ماند.

مولانا از زبان عمر یک اصل مهم را بیان می‌کند: کسی که ادعای یک کشف یا شهود معنوی می‌کند، باید حرفش با محک و معیار راستان و اهل بصیرت سنجیده شود. عمر در اینجا نمایندهٔ آن بصیرت و دید پاک است. او با اطمینان می‌گوید: «چشم من برای دیدن افلاک از تو آماده‌تر است، پس اگر من نمی‌بینم، بدان که آنچه تو دیده‌ای، زاییدهٔ خیال و توهم توست.»

در ادامهٔ داستان مشخص می‌شود که یک تار موی کج روی ابروی آن مرد، او را به اشتباه انداخته و تصویری شبیه هلال ماه در نظرش ساخته است. مولانا از این داستان نتیجه می‌گیرد که یک نقص کوچک ظاهری می‌تواند چنین خطای بزرگی در دید ایجاد کند؛ پس کجی‌ها و نقص‌های درونی و روحی ما تا چه اندازه می‌توانند حقیقت را از چشم ما پنهان کنند؟ این بیت، مقدمه‌ای برای این نتیجه‌گیری عمیق است و بر اهمیت داشتن معیاری سالم برای سنجش ادعاها تأکید می‌کند.