M2:2620 — من کجا باور کنم آن دزد را / دزد کی داند ثواب و مزد را

این بیت بخشی از گفتگوی هوشمندانهٔ معاویه با ابلیس است. ابلیس معاویه را برای نماز صبح بیدار کرده و ادعا می‌کند که این کار را برای رضای خدا و کسب ثواب انجام داده است. معاویه که به نیت او شک دارد، این ادعا را به شدت رد می‌کند.

در بیت قبل، معاویه ابلیس را به دزدی تشبیه کرده بود که به خانه‌ای می‌آید و ادعا می‌کند که نگهبان و پاسبان است. این بیت، آن تشبیه را به نتیجه می‌رساند. معاویه می‌گوید همان‌طور که کار دزد، دزدی است و نه نگهبانی، ذات تو نیز بر شرارت و فریب استوار است، نه بر خیرخواهی و طلب پاداش الهی. منطق معاویه این است که هر موجودی بر اساس طبیعت و ذات خود عمل می‌کند. طبیعتِ دزد، ربودن مال دیگران است و با مفاهیمی چون «ثواب» و «مزد» اخروی که حاصل نیت پاک و عمل صالح است، هیچ نسبتی ندارد.

مولانا از این گفتگو برای طرح یک نکتهٔ عمیق‌تر استفاده می‌کند: شناخت انگیزه‌های پنهان در پس اعمال، چه در دیگران و چه در خود. معاویه در اینجا نماد سالک هوشیاری است که فریب ظواهر را نمی‌خورد و به عمق نیت‌ها نفوذ می‌کند. او می‌داند که عمل خیر اگر از منبعی شرور سر بزند، حتماً نقشه‌ای فریبکارانه در پس آن نهفته است. این بیت تأکیدی است بر اینکه نباید به سادگی هر عمل ظاهراً نیکی را باور کرد، بلکه باید به ذات و انگیزهٔ فاعل آن توجه نمود.