قرائت› دفتر ۲› بخش ۶۹ - باز تقریر ابلیس تلبیس خود را› بیت ۲۷۲۸
M2:2728 — زان ندانی کت ز دانش دور کرد / میل دنبه چشم و عقلت کور کرد
M2:2728
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
علت اینکه فریب میخوری و دام را نمیبینی این است که شهوت و طمع به لذتهای دنیوی، هم چشم ظاهر و هم بصیرت و عقل تو را از کار انداخته است.
این بیت در ادامۀ سخنان ابلیس است که خود را از گناه انسانها تبرئه میکند. او میگوید انسان مانند روباهی است که با دیدن یک تکه دنبه در سبزهزار، به سمت آن میشتابد و متوجه دامی که برایش پهن شده نیست. مولانا از زبان ابلیس میپرسد: چرا متوجه این دام نیستی؟ و بلافاصله در این بیت پاسخ میدهد.
پاسخ این است که «میل به دنبه»، یعنی کشش شدید و شهوانی به لذتهای دنیوی، قوۀ تشخیص انسان را نابود میکند. این میل هم «چشم» را کور میکند (یعنی انسان فریب ظاهر زیبا و فریبندۀ دنیا را میخورد) و هم «عقل» را از کار میاندازد (یعنی قدرت تحلیل و دوراندیشی را از او میگیرد). بنابراین، گناهکار اصلی، آن نفسِ طمعکار و حریصِ خود انسان است، نه یک عامل بیرونی مانند ابلیس. این میل درونی، انسان را از «دانش» حقیقی که همان شناخت خیر و شر و دیدن باطن امور است، دور نگه میدارد.
- زان
- از آن، به آن دلیل
- کَت
- که تو را
- دنبه
- چربی دم گوسفند، در اینجا نماد لذتهای شهوانی و دنیوی
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.