پڑھیے› دفتر ۵› اس کنیز کا قصہ جو خاتون کے گدھے سے شہوت رانی کرتی تھی اور اس نے اسے بکری اور ریچھ کی طرح انسانی شہوت رانی سکھائی تھی۔ اور گدھے کے قضیب میں ایک کدو ڈال دیتی تھی تاکہ وہ حد سے تجاوز نہ کرے۔ خاتون کو اس کا علم ہو گیا لیکن اس نے کدو کی باریکی کو نہ دیکھا۔ اس نے کنیز کو بہانے سے دور بھیج دیا اور خود گدھے کے ساتھ کدو کے بغیر جمع ہو گئی اور رسوائی کے ساتھ ہلاک ہو گئی۔ کنیز شام کو واپس آئی اور نوحہ کیا کہ اے میری جان اور اے میری آنکھوں کی روشنی، تو نے کیر تو دیکھا کدو نہ دیکھا، ذکر تو دیکھا وہ دوسرا نہ دیکھا۔ کل ناقص ملعون، یعنی ہر ناقص نظر اور سمجھ ملعون ہے، ورنہ ظاہری ناقص جسم والے مرحوم ہیں، ملعون نہیں۔ پڑھو لیس علی الاعمی حرج، یعنی حرج کی نفی کی اور لعنت کی نفی اور عتاب و غضب کی۔› بیت ۱۴۱۲
M5:1412 — باز مرغان خبیر هوشمند / کردهاند از دانه خود را خشکبند
M5:1412
معنی و شرح · به زبانِ تو — آپ کی زبان · AI
در مقابل انسانهای غافل، انسانهای آگاه و خردمند از لذتهای ظاهری و فریبندهای که در واقع دامی برای هلاکت است، دوری میکنند و خود را گرفتار نمیسازند.
این بیت در ادامهی تمثیل «پرنده، دانه و دام» آمده است که مولانا برای شرح داستان کنیزک و خاتون به کار میبرد. در ابیات قبل، او «عوام» یا مردم غافل را به پرندهای تشبیه میکند که فریب دانه را میخورد و در دام دنیا گرفتار میشود. این دانه، نماد لذتهای ظاهری و شهوات کنترلنشده است؛ همانطور که خاتون، مجذوب ظاهر عمل کنیزک شد اما از «کدو» یا همان شرط احتیاط و معرفت باطنی غافل ماند و هلاک شد.
این بیت، نقطهی مقابل آن تصویر است. «مرغان خبیر هوشمند» نماد عارفان و سالکان راه حق هستند. آنها با بصیرت و آگاهی خود تشخیص میدهند که این دانهی جذاب و فریبنده، در حقیقت طعمهای برای یک دام مرگبار است. در نتیجه، از آن «خشکبند» میکنند، یعنی عامدانه از آن پرهیز کرده و خود را کنار میکشند. این خویشتنداری، نه از سر ناتوانی، بلکه حاصل معرفت و هوشمندی است. آنها میدانند که لذت واقعی در رهایی است، نه در اسارتِ دانهای که به قیمت از دست رفتن همهچیز تمام میشود.
بنابراین، مولانا دو راه را پیش روی انسان میگذارد: راه عوام که به ظاهر لذت مینگرند و در دام میافتند، و راه خردمندان که باطن امور را میبینند و با پرهیز و قناعت، خود را از مهلکه نجات میدهند.
- خبیر
- آگاه، باخبر، دانا
- خشکبند کردن
- پرهیز کردن، امساک کردن، خود را کنار کشیدن
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.