M5:2861 — نفس آن گاوست و آن دشت این جهان / کاو همی لاغر شود از خوف نان

این بیت، گره‌گشایی تمثیل «گاو در جزیره» است که مولانا در بخش ۱۲۵ دفتر پنجم مطرح می‌کند. او به صراحت می‌گوید که آن گاو، نماد «نفس» (nafs) یا همان جنبهٔ حیوانی و خواسته‌های سیری‌ناپذیر وجود انسان است و آن دشت پهناور و پر از علف، نماد این «جهان» و نعمت‌های مادی آن است.

نکتهٔ اصلی داستان این است که گاو هر روز از نعمت‌های فراوان جزیره می‌خورد و فربه می‌شود، اما شب‌هنگام از ترس اینکه فردا چه خواهد خورد، از غصه لاغر و ضعیف می‌شود. این چرخه سال‌هاست که تکرار می‌شود و گاو با وجود تجربهٔ مکررِ لطف خداوند و پر شدن دوبارهٔ دشت، هرگز به رزاق بودن او اعتماد نمی‌کند. مولانا این حالت را به وضعیت انسان‌هایی تشبیه می‌کند که با وجود برخورداری همیشگی از روزی و نعمت، دائماً نگران آینده و «ترس از نان» هستند. این «خوف نان» نماد تمام اضطراب‌های ما برای تأمین آیندهٔ مادی است؛ ترسی که مانع از آرامش و توکل می‌شود و انسان را، همچون آن گاو، در چرخه‌ای از حرص و نگرانی اسیر می‌کند.