پڑھیے› دفتر ۵› ماشاءاللہ کان کے معنی یعنی اس کی چاہت اور اس کی رضا طلب کرو، دوسروں کے غصے اور رد سے دل تنگ نہ ہو۔ وہ کان اگرچہ ماضی کا لفظ ہے لیکن خدا کے فعل میں ماضی اور مستقبل نہیں ہوتا کیونکہ لیس عند اللہ صباح و لا مساء (اللہ کے ہاں نہ صبح ہے نہ شام)۔› بیت ۳۱۰۵
M5:3105 — قول بنده ایش شاء الله کان / بهر آن نبود که تنبل کن در آن
M5:3105
معنی و شرح · به زبانِ تو — آپ کی زبان · AI
عبارت «ما شاء الله کان» به معنای تسلیم در برابر خواست خداست، اما این تسلیم نباید بهانهای برای تنبلی و دست کشیدن از تلاش و کوشش باشد.
مولانا در اینجا به تفسیر نادرستی از مفهوم «قضا و قدر» و عبارت قرآنی «ما شاء الله کان» (آنچه خدا خواست، شد) میپردازد. او هشدار میدهد که این عبارت، که بیانگر حاکمیت مطلق ارادهٔ الهی است، نباید بهانهای برای جبرگرایی و تنبلی شود. برخی گمان میکنند چون همه چیز به خواست خداست، پس تلاش انسان بیفایده است و میتوانند دست روی دست بگذارند.
مولانا این دیدگاه را رد میکند و در بیتهای بعدی توضیح میدهد که این عبارت، در واقع، یک انگیزهبخش (تحریض) است. دانستن اینکه فرمان نهایی از آنِ خداست، باید انسان را به اخلاص و جدیت بیشتر در بندگی و خدمت وادارد، نه به سستی. این سخن دعوتی است برای خالص کردن نیت و همسو کردن تلاش خود با ارادهٔ الهی، با این درک که نتیجهٔ نهایی در دست اوست. پس این عبارت رمز تلاش خالصانه است، نه مجوز تنبلی.
- ایش
- ضمیر ملکی برای سوم شخص مفرد، به معنی «او» یا «ـَش»
- شاء الله کان
- بخشی از عبارت «ما شاء الله کان»، یعنی: آنچه خدا خواست، همان شد.
- بهرِ
- برایِ، به خاطرِ
- تنبل کن
- تنبلی کنی، سستی بورزی
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.