M5:3698 — تو مگو فرعیست او را اصل گیر / تا بوی پیوسته بر مقصود چیر

در این بخش از مثنوی، مولانا افکار و به‌ویژه اندیشه‌های غم‌انگیز و ناخوشایند را به «مهمانانِ نو» تشبیه می‌کند که سرزده به خانه‌ی دل وارد می‌شوند. او توصیه می‌کند که با این مهمانان، هرچند «ترش‌رو» به نظر برسند، با احترام و مهمان‌نوازی رفتار کنیم، زیرا ممکن است حامل پیام یا موهبتی الهی باشند.

این بیت، یک دستورالعمل کلیدی در این باب است. مولانا هشدار می‌دهد که مبادا این فکر یا حال درونی را امری «فرعی»، گذرا و بی‌ارزش بپنداریم. برعکس، باید آن را «اصل» بگیریم، یعنی با تمام توجه و جدیت با آن روبرو شویم. دلیل این امر آن است که غفلت از این احوال درونی و فرعی دانستن آنها، ما را از مقصود اصلی باز می‌دارد. وقتی انسان منتظر یک حال خوش «اصلی» می‌ماند و حالِ حاضرِ خود را نادیده می‌گیرد، در «مرگِ انتظار» گرفتار می‌شود و فرصت رشد را از دست می‌دهد.

در نگاه عرفانی مولانا، هر آنچه از سوی خداوند می‌رسد، حتی اگر در ظاهر ناخوشایند باشد، بخشی از مسیر سلوک و حکمت الهی است. «اصل» گرفتنِ این مهمانان ناخوانده به معنای پذیرش فعالانه‌ی تقدیر و جستجوی معنا در دل هر تجربه‌ای است. این پذیرش، سالک را از اضطراب انتظار رها کرده و او را بر مسیر رسیدن به مقصود، «چیره» و مسلط می‌سازد.