M6:557 — گفت آن مرغ این سزای او بود / که فسون زاهدان را بشنود

این بیت، نقطه‌ی آغاز یک گفتگوی درونی و سپس بیرونی درباره‌ی ریاکاری و تضادهای روحی است. پرنده‌ای در دام یک زاهد افتاده و با تلخی به خود می‌گوید که گرفتاری‌اش نتیجه‌ی ساده‌لوحی خودش بوده است؛ او فریب «افسون» یا همان وردها و ظواهر فریبنده‌ی زاهد را خورده است. در نگاه اول، به نظر می‌رسد که داستان، نقدی بر زاهدان ریاکار است که از دین به عنوان دامی برای دیگران استفاده می‌کنند.

اما مولانا بلافاصله داستان را پیچیده‌تر می‌کند. زاهد که این سرزنش را می‌شنود، به جای دفاع از خود، با پرنده هم‌صدا می‌شود و سپس نوحه‌ای بسیار عمیق‌تر و دردناک‌تر در باب ریاکاری و تضادهای درونی خودش آغاز می‌کند. او خود را بدتر از هر گناهکار دیگری می‌داند و از دست خود به خدا پناه می‌برد.

بنابراین، این بیت فقط یک گله‌ی ساده از یک فریب‌خورده نیست، بلکه مقدمه‌ای است برای ورود به یکی از مضامین اصلی مثنوی: نقد ریاکاری نه فقط به عنوان یک پدیده‌ی اجتماعی، بلکه به عنوان یک کشمکش درونی در وجود هر سالک. پرنده قربانی یک دام بیرونی است، اما زاهد قربانی دام درونی نفس خویش است و درد او بسیار بزرگ‌تر است. مولانا از زبان پرنده، نقدی رایج را مطرح می‌کند تا سپس آن را به سطحی عمیق‌تر از خودشناسی و اعتراف به ضعف‌های انسانی ببرد.