M1:259 — هدیه‌ها می‌داد هر درویش را / تا بیابد نطقِ مرغِ خویش را

Dalam bait ini, Rumi menggambarkan penyesalan mendalam si penjual setelah ia memukul burung beonya hingga botak dan bungkam. Rasa bersalah ini mendorongnya untuk melakukan tindakan putus asa demi menebus kesalahannya. Ia "memberikan hadiah kepada setiap darwis", berharap bahwa melalui amal dan permohonan kepada kaum fakir spiritual, ia dapat menemukan cara untuk memulihkan "ucapan burung kesayangannya".

Tindakan si penjual ini menunjukkan bagaimana manusia, ketika dihadapkan pada akibat yang rumit, terkadang menempuh cara-cara yang secara sebab-akibat tidak berhubungan langsung atau logis, tetapi mereka berpegang padanya karena penyesalan dan harapan. Ia mencoba menyelesaikan masalah internal dan emosional (kebisuan si beo) melalui tindakan bajik eksternal (memberi hadiah). Di sinilah Rumi secara halus mengarahkan kita pada kesalahpahaman mendasar: kita sering mencari satu penyebab tunggal untuk setiap akibat, dan gagal menerima bahwa sebuah fenomena bisa memiliki beragam asal-usul.

Bait ini menjadi landasan bagi "analogi keliru si beo" (qiyās) yang akan terungkap di bagian selanjutnya, di mana si beo menyimpulkan bahwa kebotakan seorang darwis disebabkan oleh hal yang sama dengan kebotakannya sendiri (menumpahkan minyak). Si penjual sendiri, dalam hal ini, terjebak dalam penyederhanaan sebab-akibat yang berlebihan, meskipun didorong oleh niat baik. Ia berpikir bahwa dengan mengubah "tindakannya" (memberi hadiah), ia dapat mengubah "keadaan" si beo. Ini adalah kekeliruan berpikir di mana kita menganggap suatu hal tidak lain adalah akibat dari hal lain, padahal dunia ini penuh dengan sebab-akibat yang majemuk dan jalur-jalur yang tak terlihat.

در این بیت، مولانا از دریچهٔ داستان طوطی و بقال، به تأمل عمیق‌تری در باب فهم و قیاس‌های ما می‌پردازد. بقال، پس از آنکه با عصبانیت ضربه‌ای به سر طوطی زد و او را کچل و خاموش کرد، از کردهٔ خود سخت پشیمان است. این پشیمانی چنان او را در خود گرفته که دست به هر کاری می‌زند تا طوطی عزیز خود را دوباره به سخن آورد. او «هدیه‌ها می‌داد هر درویش را» به این امید که از طریق بخشش و توسل به نیازمندان، راهی برای بازگرداندن «نطق مرغ خویش» بیابد.

این عمل بقال نشان می‌دهد که انسان در رویارویی با مسائل پیچیده، گاهی به راه‌هایی متوسل می‌شود که از نظر علّی و منطقی، لزوماً مستقیم نیستند، اما از سر حس پشیمانی و امید، به آن دل می‌بندد. او می‌کوشد با یک عمل خیر بیرونی (دادن هدیه)، مشکلی درونی و عاطفی (سکوت طوطی) را حل کند. اینجاست که مولانا آهسته ما را به سوی یک کج‌فهمی بنیادین هدایت می‌کند؛ اینکه ما معمولاً برای هر پدیده‌ای به دنبال یک علت واحد می‌گردیم و نمی‌توانیم بپذیریم که یک معلول می‌تواند اسباب و دلایل گوناگونی داشته باشد.

این بیت، در واقع صحنه‌آرایی برای همان «قیاس طوطیانه» است که در ادامهٔ داستان آشکار می‌شود؛ جایی که طوطی، کچلی یک درویش را به همان علت کچلی خود (ریختن روغن) نسبت می‌دهد. بقال خود در اینجا، هرچند از سر ندامت و حسن‌نیت، گرفتار نوعی ساده‌انگاری در علت‌یابی است. او گمان می‌کند با تغییر در «کنش» خویش (بخشیدن هدیه)، می‌تواند «حالت» طوطی را تغییر دهد. این همان چیزی است که به آن مغالطهٔ تقلیل‌گرایی یا «Nothing But» می‌گویند؛ یعنی گمان کنیم یک چیز، «چیزی نیست جز» فلان علت! در حالی که جهان پر است از علت‌ها و معلول‌های چندگانه و راه‌های ناپیدا.