M2:105 — در دو چشم غیر من تو نقش خود / گر ببینی آن خیالی دان و رد

Dalam konteks ini, Rumi tengah berdialog dengan sumber ilhamnya, Sang Kekasih yang mencerminkan Realitas Ilahi. Setelah menemukan citra dirinya yang sejati di dalam mata Sang Kekasih (ayat 100-101), ia diperingatkan untuk tidak mencari cerminan itu di tempat lain.

Ayat ini menarik garis pemisah yang tegas. Mata Sang Kekasih—Manusia Sempurna atau Guru Mursyid—adalah cermin yang jernih dan murni (āyina-yi kullī), yang memantulkan hakikat sejati karena telah disinari oleh Cahaya Tuhan. Melihat dirimu di sana berarti menemukan jati dirimu yang terhubung dengan Tuhan. Sebaliknya, mata orang-orang biasa (ghayr-i man, 'selain Aku') adalah cermin yang keruh. Mereka dipenuhi oleh ketiadaan, ego, dan ilusi (khayāl). Cerminan yang mereka tawarkan bukanlah hakikatmu, melainkan proyeksi dari ego dan fantasi mereka sendiri. Oleh karena itu, Rumi memerintahkan kita untuk menolak (radd) cerminan palsu ini, karena ia hanya akan menyesatkan kita dari jalan menuju pengenalan diri yang sejati.

این بیت در ادامهٔ گفتگوی میان سالک (جویندهٔ حقیقت) و مرشد کامل (که مولانا او را «آینهٔ کلی» می‌نامد) آمده است. سالک در چشمان مرشد، تصویر حقیقی خود را دیده و احساس کرده که به خودشناسی رسیده است. اما تردیدی از درون (وهم) به او می‌گوید که این فقط یک خیال و تصویر ذهنی است. در اینجا، مرشد یا همان آینهٔ حقیقت، به او پاسخ می‌دهد و یک معیار اساسی برای تشخیص حقیقت از خیال به دست می‌دهد.

مولانا می‌گوید: «اگر نقش خود را در چشم هر کسی غیر از من ببینی، آن را یک خیال باطل بدان و رد کن.» چرا؟ زیرا چشمان دیگران، یعنی انسان‌های معمولی که هنوز اسیر نفس و پندارهای خود هستند، همچون آینه‌هایی کدر و غبارآلودند. آن‌ها نمی‌توانند حقیقت را آن‌چنان که هست بازتاب دهند. تصویری که در چشم آن‌ها از خودت می‌بینی، در واقع بازتابی از پندارها، قضاوت‌ها و محدودیت‌های خود آن‌هاست که با خیالات تو درآمیخته است. این تصویر، «خودِ حقیقی» تو نیست، بلکه یک «خیال» است.

در مقابل، چشم انسان کامل (که در اینجا مولانا خود را نمایندهٔ آن می‌داند) به دلیل فنا و نیستی از خود، پاک و شفاف شده و سرمهٔ معرفت الهی را به خود کشیده است. این چشم، «خانهٔ هستی» است، نه «خانهٔ خیال». بنابراین، تنها در چنین آینهٔ صاف و بی‌غشی است که سالک می‌تواند تصویر واقعی و الهی خود را، فارغ از هرگونه پندار و توهم، مشاهده کند و به اتحاد با حقیقت برسد.