M2:1728 — این چه ژاژست این چه کفرست و فُشار / پنبه‌ای اندر دهان خود فشار

في هذا البيت، يبلغ غضب موسى ذروته. فبعد أن سمع مناجاة الراعي البسيطة والمفعمة بالمحبة، والتي يتخيل فيها الله كشخص يمكن خدمته بأعمال مادية (كتنظيف ثيابه وتمشيط شعره)، يرى موسى في هذا الكلام تجسيداً فاحشاً وكفراً صريحاً.

إن رد فعل موسى يمثل وجهة نظر الشريعة الظاهرة والعقيدة المنطقية، التي تنزه الله عن أي صفة من صفات المخلوقين. فكلمات مثل «ژاژ» (الهذر) و«کفر» (الكفر) هي أقوى اتهامات يمكن توجيهها. والأمر الحاسم «پنبه‌ای اندر دهان خود فشار» (احشُ قطنة في فمك) ليس مجرد طلب بالسكوت، بل هو إدانة عنيفة تعتبر أن مجرد صدور هذا الكلام يلوث العالم.

يستخدم الرومي هذا المشهد ليقيم تعارضاً حاداً بين منطق العقل والدين الرسمي (موسى) وبين منطق العشق والقلب الصادق (الراعي). فموسى، نبي الشريعة، لا يرى في كلمات الراعي إلا قشورها المخالفة للعقيدة، بينما سيُظهر له الله لاحقاً أن ما يهم هو جوهر المحبة الصادقة الكامن وراء تلك الكلمات، حتى وإن كانت ساذجة.

این بیت، اوج خشم و عتاب موسی در برابر «مناجات» چوپان است. از دیدگاه موسی که پیامبر شریعت و ظاهر دین است، سخنان چوپان مصداق بارز کفرگویی و بی‌احترامی به ساحت خداوند است. او حرف‌های چوپان را «ژاژ» (بیهوده و بی‌معنی) و «کفر» (انکار حقیقت الهی) و «فُشار» (گستاخی و پافشاری بر خطا) می‌خواند.

موسی نمی‌تواند تصور کند که کسی با خداوند، آن وجود متعالی و بی‌نیاز، این‌گونه سخن بگوید و برای او صفات و نیازهای انسانی مانند لباس پوشیدن، شانه کردن مو و خوابیدن قائل شود. به همین دلیل، با لحنی تند و قاطع به او دستور می‌دهد که دهانش را ببندد و به این سخنان کفرآمیز پایان دهد. عبارت «پنبه‌ای اندر دهان خود فشار» یک دستور صریح برای خاموشی است و شدت مخالفت موسی با این نوع دین‌داری عامیانه و مبتنی بر تصورات شخصی را نشان می‌دهد.

در نگاه اول، حق با موسی است. او از منظر یک عالم دینی و پیامبر، وظیفه خود می‌داند که از انحراف و بدعت جلوگیری کند. اما در ادامه داستان، مولانا نشان می‌دهد که این نگاه ظاهری و شریعت‌مدار، تمام حقیقت نیست و خداوند به قلب و صدق بندگانش می‌نگرد، نه به صورت و الفاظشان.