M2:2940 — حق شب قدرست در شبها نهان / تا کند جان هر شبی را امتحان

مولانا در این بخش از مثنوی، به مسئلهٔ سردرگمی انسان در میان مذاهب و عقاید مختلف می‌پردازد. او نه همهٔ راه‌ها را کاملاً بر حق می‌داند و نه همه را باطل محض. به باور او، باطل همیشه خود را به لباس حق درمی‌آورد تا ارزشی پیدا کند، همان‌طور که سکهٔ تقلبی به اعتبار وجود سکهٔ طلا ساخته می‌شود.

این بیت برای روشن کردن این نکته، از تمثیل «شب قدر» استفاده می‌کند. شب قدر، برترین شب سال، در میان شب‌های ماه رمضان مخفی است و دقیقاً مشخص نیست کدام شب است. این پنهان بودن، مؤمنان را وامی‌دارد که تمام شب‌های احتمالی را با عبادت و نیایش زنده نگه دارند و به امید درک آن یک شب، شب‌های بسیاری را قدر بدانند.

به همین ترتیب، حقیقت مطلق نیز در میان انبوهی از افکار و عقاید «شبه‌حقیقت» پنهان شده است. این وضعیت، یک آزمون برای روح سالک است. او نمی‌تواند با تنبلی و ساده‌انگاری، راهی را انتخاب کند، بلکه باید با بصیرت و تلاش، هر عقیده و راهی را بیازماید تا گوهر حقیقت را از میان انبوه بدل‌ها تشخیص دهد. پنهان بودن حق، انگیزه‌ای برای جستجوی مداوم و آزمودن دائمی است.