M2:72 — هم ببینی نقش و هم نقاش را / فرش دولت را و هم فراش را

این بیت نتیجهٔ مستقیم ابیات پیشین است که در آنها مولانا از «آینهٔ دل» سخن می‌گوید. او معتقد است که حواس ظاهری، مانند حواس حیوانات، تنها قادر به درک دنیای مادی و ظواهر هستند. اما انسان از حسی برتر و باطنی برخوردار است که با صبر و ریاضت، مانند آینه‌ای غبارگرفته، پاک و شفاف می‌شود.

هنگامی که این آینهٔ درون (قلب) صاف و صیقلی شد، ادراک انسان از سطح فراتر می‌رود. او دیگر تنها «نقش» را نمی‌بیند، بلکه «نقاش» را نیز مشاهده می‌کند. به عبارت دیگر، از دیدن مخلوق به شناخت خالق می‌رسد و در هر پدیده‌ای، فاعل و آفرینندهٔ آن را حاضر می‌بیند. این نگاه، نگاهی توحیدی است که در آن کثرت عالم، حجاب وحدتِ حق نمی‌شود.

مولانا این مفهوم را با مثالی دیگر تقویت می‌کند: «فرش دولت» و «فراش». فرش دولت نماد نعمت‌ها، فرصت‌ها و اقبال نیک در زندگی است. انسان با حس ظاهری فقط همین فرش زیبا و گسترده را می‌بیند و از آن لذت می‌برد. اما با چشم دل، «فراش» را نیز می‌بیند؛ یعنی آن وجود یا قدرتی که این بساط نعمت و خوشبختی را برای او گسترانیده است. این دیدن، انسان را از غفلت خارج کرده و به شکرگزاری و شناخت منبع اصلی نعمت‌ها رهنمون می‌شود. درک این رابطه، کلید خروج از جهان آب و خاک و ورود به عالم معناست.