M4:1 — ای ضیاء الحق حسام الدین توی / که گذشت از مه به نورت مثنوی

این بیت، آغازگر دفتر چهارم مثنوی است و مولانا، طبق سنت خود در ابتدای دفاتر، سخن را با ستایش «حسام‌الدین چلبی» آغاز می‌کند. حسام‌الدین، شاگرد، مرید و دوست نزدیک مولانا بود که به درخواست و اصرار او، سرایش مثنوی آغاز شد و ادامه یافت.

مولانا او را با لقبش، «ضیاء الحق» (روشنایی حقیقت) خطاب می‌کند. این صرفاً یک لقب تشریفاتی نیست، بلکه به جایگاه معنوی والای او اشاره دارد. سپس، مولانا ارزش و درخشش کتاب مثنوی را به نور وجود حسام‌الدین نسبت می‌دهد. او با اغراقی شاعرانه می‌گوید که نور مثنوی به یُمن وجود تو از نور ماه هم فراتر رفته و عالم را روشن کرده است. این بیت نشان‌دهندۀ اوج فروتنی مولانا و همچنین بیانگر این حقیقت است که او سرودن مثنوی را نه یک فعالیت فردی، بلکه فیضانی معنوی می‌دانست که از طریق ارتباط با حسام‌الدین بر زبانش جاری می‌شد. در ابیات بعدی نیز این مضمون ادامه می‌یابد و مولانا، حسام‌الدین را همچون کشنده‌ای توصیف می‌کند که زمام مثنوی را در دست دارد و آن را به سوی مقصدی که خود می‌داند، می‌کشاند.