Čitaj Knjiga 6 Odgovor učenika i njegovo ukoravanje onoga koji je pogrdno govorio o nevjerstvu i besmislicama. Bejt 2103

M6:2103 — گر نبودی او نیابیدی فلک / گردش و نور و مکانی ملک

گر نبودی او نیابیدی فلکگردش و نور و مکانی ملک
✦ Renderuj ovaj bejt na Bosanski

M6:2103

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — iz njegovih snimljenih predavanja o Mesneviji

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: اگر او (مرد حق) نمی‌بود، فلک نه گردش می‌یافت و نه نور، و نه جایگاه فرشتگان می‌شد. معنا: این بیت بیان می‌دارد که وجود انسان کامل، علت غایی و محوریت هستی است؛ به طوری که بدون او، عالم افلاک و آنچه در آن است، قوام و معنا نمی‌یافت.

شرح

این بیت در میانهٔ بیانات مولانا می‌آید که بر محوریت مطلق «مرد حق» در عالم هستی تأکید دارند. بی‌تردید، مولانا اینجا از همان اصل قرآنی و عرفانی مشهور وام می‌گیرد که در حدیث قدسی آمده است: «لولاک لما خلقت الافلاک»؛ یعنی «اگر تو نبودی، من افلاک را نمی‌آفریدم». من قویاً بر این عقیده‌ام که این حدیث، که در قرآن نیامده اما در سنت عرفانی ما بسیار پررنگ است، نه فقط به پیامبر اسلام که به تمام اولیای حق و انسان‌های کامل اطلاق می‌شود. آنها هر یک، به نوعی، محور و سبب ایجاد و بقای جهان هستند. این فقط یک تعارف یا تکریم نیست، بلکه یک گزارهٔ هستی‌شناسانهٔ عمیق است.

این بیت به روشنی می‌گوید که اگر آن «مرد الهی» نمی‌بود، عالم فلک نه حرکت خود را می‌یافت و نه نور خود را. بیش از این، فلک اصلاً «مکان ملائک» نمی‌شد. من اینجا «ملک» را در معنای «ملائک» و «فرشتگان» تفسیر می‌کنم، نه تنها به معنای «پادشاهی» یا «ملکوت». یعنی آسمان‌ها صرفاً یک جرم فیزیکی و نورانی نمی‌بودند، بلکه آن جایگاه رفیع و تقدس‌یافته‌ای که شایستهٔ حضور فرشتگان است را نمی‌یافتند. وجود انسان کامل است که به کائنات غایت، هدف و شأن معنوی می‌بخشد.

این وابستگی عالم به انسان کامل، فقط به فلک و آسمان‌ها محدود نمی‌شود. مولانا در ابیات پس از این، همین اصل را به زمین و آنچه در آن است نیز گسترش می‌دهد. می‌گوید اگر او نمی‌بود، نه بهار می‌آمد، نه دریاها ماهی و مروارید داشتند، و نه زمین گنج پنهان و گل‌های یاسمن را در بر می‌گرفت. به عبارت دیگر، حیات، زیبایی، رزق و هر آنچه مایهٔ خیر و برکت است، به یمن وجود این «ولی نعمت» عالم جریان دارد. این کائنات «نان‌خواه وی‌اند»؛ یعنی روزی‌خوار و محتاج وجود اویند. پس انسان کامل نه تنها جزء مهمی از عالم است، بلکه او خود علت و روح عالم است.

نکات کلیدی

  • انسان کامل، محور و علت غایی هستی است.
  • عالم هستی، از افلاک تا زمین، قوام خود را از وجود اولیای الهی می‌گیرد.
  • حدیث قدسی «لولاک لما خلقت الافلاک» برای همه مردان حق صادق است.
  • وجود انسان کامل، به جهان نظم، نور و معنای روحانی می‌بخشد.
  • وابستگی کائنات به انسان کامل، یک وابستگی وجودی و جوهری است.

Sources: d6-s47 · 00:62:23 d6-s47 · 00:56:45 d6-s47 · 00:67:41

به زبانِ تو — Tvoj jezik · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.