M6:2956 — جو سوی گندم نمی‌تازد ولی / مور سوی مور می‌آید بلی

مولانا در این بخش از مثنوی، برتری «جنسیت معنوی» (هم‌گونی درونی) بر «شباهت صوری» (هم‌شکلی ظاهری) را توضیح می‌دهد. او برای روشن شدن این نکته، مثال ساده و در عین حال عمیقی می‌آورد: دو مورچه را در نظر بگیرید که یکی دانه‌ی گندم و دیگری دانه‌ی جو را حمل می‌کند. اگر این دو دانه به هم نزدیک شوند، این نزدیکی به خواست خودشان نیست. جو و گندم که از خود اراده‌ای ندارند تا به سوی هم بروند.

حرکت اصلی و واقعی، از آنِ مورچه‌هاست. این دو مورچه هستند که به عنوان موجوداتی از یک «جنس»، به سوی هم کشیده می‌شوند و به هم می‌پیوندند. دانه‌ها صرفاً باری هستند که به دنبال صاحبان خود کشیده می‌شوند.

این بیت تمثیلی است برای رابطهٔ روح و جسم. جسم‌ها (گندم و جو) ممکن است بی‌اراده کنار هم قرار گیرند، اما این ارواح (مورچه‌ها) هستند که فعالانه به دنبال هم‌جنسان معنوی خود می‌گردند و یکدیگر را پیدا می‌کنند. بنابراین، نباید فریب حرکات و صورت‌های ظاهری را خورد، بلکه باید به نیروی جاذبهٔ پنهان و درونی میان طبایع و ارواح هم‌جنس توجه کرد.