Čitaj Knjiga 6 Kraj knjige Al-Muwatta' Al-Karim Bejt 94

M6:94 — که چرا جز من نجوم بی‌هدی / قبله کردی از لئیمی و عمی

که چرا جز من نجوم بی‌هدیقبله کردی از لئیمی و عمی
✦ Renderuj ovaj bejt na Bosanski

M6:94

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — iz njegovih snimljenih predavanja o Mesneviji

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: چرا جز من (خدای یکتا)، به سوی ستارگان بی‌هدایت قبله کردی از روی فرومایگی و کوری؟

معنا: این بیت پرسشی است توبیخی از کسی که به جای اتکا به خداوند متعال، به موجودات فانی و بی‌هدایت (مانند کواکب) رو آورده است.

شرح

من در این بیت، مولانا را در حال نقد تند و قاطع منجمان و طبیعت‌گرایان می‌بینم، کسانی که همه‌چیز را به کواکب و نجوم نسبت می‌دهند. این دیدگاه، در گذشته بسیار رایج بود و حتی فلاسفه و بزرگان ما نیز سیارات را جاندار و صاحب شعور می‌دانستند که می‌توان با آن‌ها حرف زد و از آن‌ها خواسته‌ها داشت. برخی از آنان، حتی به پرستش نجوم روی می‌آوردند و گروهی نیز به درگاه آن‌ها نیایش می‌بردند.

اما مولانا، با زبان توبیخ، می‌پرسد: "چه چرا جز من نجوم بی‌هدی / قبله کردی از لئیمی و عما؟" او اینجا از خدای بی‌همتا سخن می‌گوید که "لاشرقی لاغربی‌ست" و نه محکوم به حکم طبیعت است و نه ماوراء طبیعت. نور خداوند نوری‌ست ورای این تقسیم‌بندی‌ها، در حالی که نجوم و کواکب، بی‌هدایت و فانی‌اند؛ یعنی «آفلین» هستند. این دقیقاً همان ندایی است که حضرت ابراهیم سر داد، آنجا که پس از دیدن ستاره و ماه و خورشید، گفت: «لا احب الآفلین» – من افول‌کنندگان را دوست ندارم. این‌ها نمی‌توانند قبله باشند، چرا که خود نیازمند راهبری‌اند و در حال غروب و تغییر.

مولانا تاکید می‌کند که علت روی آوردن به این آفلین، از "لئیمی و عما" یعنی از فرومایگی و کوری باطنی است. این یک نقد اخلاقی و معنوی است؛ کسی که با دیده‌ی بصیرت و حکمت نگاه کند، به سوی چیزی که خود در حال افول است، رو نمی‌آورد. او روی خود را به سوی کسی می‌کند که "فطر السماوات و الارض" – آفریننده‌ی همه‌ی این افول‌کنندگان است. در نگاه مولانا، دست خداوند پیوسته در عالم جاری و متصرف است و تنها اوست که باید قبله‌ی حقیقی قرار گیرد، نه ستارگانی که فاقد نور هدایت‌اند و خود به چرخش و زوال محکوم. این، جنگ مولاناست با هرگونه شرک خفی و جلی که انسان را از حقیقت وجود دور می‌کند.

نکات کلیدی

  • مولانا منجمان و طبیعت‌گرایان را توبیخ می‌کند که چرا به جای خدا به کواکب فانی رو می‌آورند.
  • نجوم بی‌هدی همان «آفلین» است که حضرت ابراهیم پرستش آنها را رد کرد؛ آنچه افول می‌کند، قبله نیست.
  • علت گرایش به آفلین، «لئیمی و عما» (فرومایگی و کوری باطنی) است؛ نقدی اخلاقی-معنوی بر نادانی.
  • تنها خداوند که «لاشرقی لاغربی‌ست» و همیشه متصرف در عالم است، شایسته‌ی قبله‌سازی و اتکاست.

Sources: d6-s03 · 00:35:40 d6-s03 · 00:38:26 d6-s03 · 00:42:35

به زبانِ تو — Tvoj jezik · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.