M1:2934 — خود جهان آن یک کس است او ابله‌ست / هر ستاره بر فلک جزو مه است

这句诗出现在鲁米论述表象与实相、凡夫与智者的段落中。前文讲到，只有“园丁”（即灵知者）能在万物凋敝的“秋日”（象征末法时代或灵性晦暗期）分辨出玫瑰与荆棘。他说，这一个人的眼光胜过全世界。

这句诗紧接着解释了为何如此。第一行诗句提出了一个惊人的观点：“世人”就是那个“独一之人”，只不过他们处于“愚痴”（ablah）的状态。这里的“独一之人”指的就是前文提到的“园丁”，即洞悉实相的完美之人（Insān al-Kāmil）。鲁米在此表达了一个核心的苏菲思想：所有人的内在本质都是神圣的、圆满的，与完美之人的本质无异，但大多数人被无明所遮蔽，未能认识到自己的真实身份。

第二行诗句用了一个优美的天体意象来阐明这个道理。天空中每一颗星辰，看起来都与月亮分离且微弱，但它们的光芒本质上都源于太阳（在波斯诗歌中，月亮自身不发光，而是反射太阳的光辉，是太阳的“部分”或代理）。同样，每一个看似独立的个体，实际上都是那同一个神圣本源或完美人性的一个面向、一缕光辉。因此，世人与圣贤的区别不在于本质，而在于觉悟的程度。

مولانا در ابیات قبل، میان دو نوع نگاه تمایز قائل می‌شود: نگاه «باغبان» که در زمستان هم حقیقت گل و خار را تشخیص می‌دهد و نگاه «جهان» یا عموم مردم که فریب ظاهر یکسان فصل خزان را می‌خورند. این بیت نتیجه‌گیری آن بحث است.

مصراع اول می‌گوید که در واقع، کل «جهان» (یعنی نظر و قضاوت همگان) در برابر دیدگاه آن «یک کس» (عارف کامل یا باغبان معنوی) بی‌ارزش و ابلهانه است. حقیقت نزد آن یک نفر است و کثرت آراء عمومی ملاک درستی نیست. این دیدگاه، باوری رایج در عرفان است که طبق آن، یک انسان کامل به تنهایی می‌تواند نماینده‌ی کل حقیقت باشد و نظر او بر نظر تمام کسانی که به آن معرفت نرسیده‌اند، برتری دارد.

مصراع دوم این ایده را با یک تشبیه آسمانی روشن می‌کند: «هر ستاره بر فلک جزو مه است». همان‌طور که ستارگان در آسمان، با وجود کثرتشان، از نظر نور و مرتبه جزئی از ماه و وابسته به آن هستند، تمام انسان‌های دیگر نیز در برابر آن عارف کامل (که به ماه تشبیه شده) چنین وضعیتی دارند. آن‌ها جلوه‌های کوچک و پراکنده‌ای از حقیقتی هستند که در وجود آن یک نفر به طور کامل متجلی شده است. بنابراین، برای شناخت حقیقت، باید به ماه نگریست، نه به ستارگان پراکنده.