Lesen Buch 1 Der Feind spuckt dem Befehlshaber der Gläubigen Ali ins Gesicht, und Ali lässt das Schwert fallen Vers 3774

M1:3774 — باز باش ای باب رحمت تا ابد / بارگاه ما له کفوا احد

باز باش ای باب رحمت تا ابدبارگاه ما له کفوا احد
✦ Diesen Beyt auf Deutsch rendern

M1:3774

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — aus seinen aufgezeichneten Masnawi-Vorlesungen

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: ای دروازهٔ رحمت، تا ابد گشوده بمان! که بارگاه ما را هیچ همتایی نیست. معنا: این بیت، در زبان پهلوانی که مغلوب امام علی شده بود، از ایشان می‌خواهد که رحمت و برکاتش برای همیشه جاری و دسترس‌پذیر باشد، چرا که جایگاه معنوی او بی‌مانند و بی‌نظیر است، همچون ذات یگانهٔ الهی.

شرح

این بیت در میان روایت دل‌نشین مولانا از داستان امام علی و آن پهلوانِ مغلوب در میدان جنگ می‌آید. پس از آنکه علی (ع) با رفتاری حیرت‌انگیز و برخلاف رسم زمانه، به دلیل خشم شخصی از کشتن پهلوان درمی‌گذرد، پهلوان از ژرفای این عملِ علوی به شگفت می‌آید و شروع به وصف مقام علی می‌کند. اینجاست که علی (ع) را «احد خو» می‌خواند، یعنی کسی که سرشتی یگانه و متصل به خداوند احد دارد.

من قویاً معتقدم که مولانا در اینجا علی را آینه‌ای تمام‌نما از صفات حق می‌بیند. هنگامی که پهلوان می‌گوید: «باز باش ای باب رحمت تا ابد / بارگاه ما له کفوا احد»، این سخن فقط یک درخواست ساده نیست؛ یک شهادت است به مقام بی‌نظیر علی. تعبیر «باب رحمت» کلیدواژهٔ مهمی است، زیرا علی را دروازه‌ای می‌خواند که رحمت الهی از طریق او به خلق می‌رسد و این در، تا ابد باید گشوده باشد.

اما اوج کلام در مصرع دوم است: «بارگاه ما له کفوا احد». این جمله تکرار مستقیم بخشی از سورهٔ اخلاص (قل هو الله احد / الله الصمد / لم یلد و لم یولد / و لم یکن له کفوا احد) است، آن هم در توصیف علی (ع). این بدان معنا نیست که مولانا علی را خدا می‌دانسته است؛ بلکه در منظومهٔ فکری مولانا، انسان کامل (مانند علی) چنان آینه‌ای صاف و بی‌غبار برای تجلی اسماء و صفات الهی است که بارگاه او، یعنی ساحت وجود و قلمرو تأثیرش، در بی‌همتایی خود به ذات احد نزدیک می‌شود. هیچ کس و هیچ چیز با او برابر و همتا نیست، زیرا او به «احد» پیوسته است. این بی‌تردید یک توصیف بلند مرتبه از مقام ولایت و انسان کامل در عرفان مولاناست.

پیش از این بیت، مولانا از زبان پهلوان می‌پرسد: «یا تو واگو آنچه عقلت یافته است / یا بگویم آنچه بر من تافته است / از تو بر من تافت چون داری نهان / می‌فشانی نور بی‌مه چون مه بی‌زبان». یعنی علی سراسر عقل و بینایی است و نور او به دیگران می‌تابد. از همین رو، گشودگی او (باب رحمت) لازمهٔ رسیدن جویندگان (باب) به حقیقت است، و مولانا در بیتی پیش‌تر می‌گوید: «باز باش ای باب بر جویای باب / تا رسند از تو قشور اندر لباب»؛ یعنی این گشودگی علی است که راه را برای عبور از پوست به مغز، از ظاهر به باطن، و از کثرت به وحدت هموار می‌کند. مولانا این بیت را با تمنا و درخواست خود تکرار می‌کند، نشان از جهانی بودن این آرزو برای دسترسی به چشمهٔ زلال رحمت و معرفت الهی از طریق انسان‌های کامل.

نکات کلیدی

  • مقام امام علی (ع) در مثنوی، به‌عنوان آینه‌ای از صفات الهی و تجلی رحمت خداوند.
  • بی‌همتایی بارگاه معنوی علی با اقتباس مستقیم از عبارت قرآنی «له کفوا احد» توصیف می‌شود.
  • درخواست برای گشودگی همیشگی «باب رحمت»، نمادی از دسترسی ابدی به چشمه‌های معرفت و شفقت الهی.
  • نقش انسان کامل (علی) به‌عنوان دروازه‌ای برای عبور از ظاهر به باطن (قشور به لباب).
  • قدرت حلم و مروت علی در تغییر دل‌ها و هدایت انسان‌ها، که از تیغ و شمشیر برنده‌تر است.

Sources: d1-s20 · 00:17:17 d1-s20 · 00:20:00 d1-s20 · 00:23:00 d1-s20 · 00:24:38

به زبانِ تو — Deine Sprache · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.