M1:503 — هر یکی قولیست ضِدّ هم‌دگر / چون یکی باشد یکی زهر و شکر

这句诗出自一个故事：一位邪恶的维齐尔（وزیر，即大臣）为了从内部分裂一个基督教王国，伪造了许多相互矛盾的《福音》篇章，并将它们传授给十二位王子，让每个王子都相信自己掌握了唯一的真传。

鲁米在这里揭示了这位维齐尔的阴谋核心：他所写下的“箴言”（قول）充满了内在的对立。鲁米用了一个非常鲜明而直接的比喻：“毒药与糖”（زهر و شکر）。真理如同滋养生命的糖，而谬误则如致命的毒药。它们不仅不同，而且性质完全相反。一个体系中如果同时包含着彼此根本对立的观点——例如，一个教导说“你必须寻找一位导师”，另一个又说“你自己就是导师”——那么它就不可能来自同一个神圣的源头。这种内在的矛盾本身就是其虚假性的铁证。

在苏菲思想的脉络中，这句诗强调了“一”（وحدت，即统一性）作为真理的核心标志。神圣的实在（the Real）是单一、和谐、无矛盾的。任何导向混乱、分裂和内在冲突的教义，无论其外表多么神圣，都必然偏离了这条通往“一”的道路。这位维齐尔正是利用了人类心智对表面虔诚的盲从，通过制造教义上的分裂，成功地播下了纷争的种子，最终摧毁了整个社群。

این بیت در ادامهٔ داستان وزیری است که برای نابودی دین مسیح، به دستور شاه یهودی، به میان مسیحیان رفت و خود را عارفی بزرگ جا زد. او طومارهایی نوشت و در آنها احکامی متناقض و ضد و نقیض را به نام حضرت عیسی (ع) ثبت کرد. مولانا نمونه‌هایی از این تناقضات را ذکر می‌کند: در جایی می‌گوید «استاد خودت هستی» و در جایی دیگر «دنبال استاد بگرد»؛ در طوماری می‌گوید «همه چیز یکی است» و در طوماری دیگر «هر کس چنین بگوید دیوانه است».

این بیت، اوج این تناقض‌گویی را به تصویر می‌کشد. مولانا می‌گوید هر یک از این دستورات، دیگری را نقض می‌کند و این مانند آن است که کسی ادعا کند زهر و شکر یک چیز هستند. این تضاد آشکار، ابزاری بود که وزیر برای ایجاد سردرگمی، تفرقه و نهایتاً نابودی ایمان پیروان مسیح به کار گرفت. هدف او این بود که با ارائهٔ گزاره‌های متضاد، راه تشخیص حقیقت از باطل را چنان دشوار کند که مردم از اصل دین رویگردان شوند.