M2:1725 — این نمط بیهوده می‌گفت آن شبان / گفت موسی با کی است این ای فلان

هذا البيت هو نقطة التحول في الحكاية. بعد أن استمعنا إلى مناجاة الراعي الصادقة والعفوية، المليئة بالصور الحسية والمادية عن خدمة الله (كتنظيف ثيابه وتمشيط شعره)، يقدّم لنا الرومي الآن رد فعل الشريعة الظاهرة على لسان النبي موسى.

يصف الشطر الأول حديث الراعي بأنه «بيهوده» (هذيان أو كلام فارغ)، وهذا ليس حكم الرومي النهائي، بل هو حكم موسى المبدئي الذي يرى في هذا الكلام تجسيمًا وتشبيهًا لا يليق بالله. يمثل موسى هنا العقل والمنطق الديني الصارم الذي يصطدم بعاطفة المحبة الفطرية التي لا تعرف حدود الأدب الرسمي.

أما الشطر الثاني، فهو تدخل موسى المباشر. سؤاله «مَنْ تُخَاطِبُ؟» ليس سؤالاً للاستفهام بقدر ما هو للإنكار والاستهجان. إنه يرى أن هذا الكلام لا يمكن أن يكون موجّهًا إلى الله الخالق المنزّه عن كل هذه الصفات البشرية. من هنا، يبدأ الصراع بين مظهر الدين وباطنه، بين الشريعة والحقيقة، وهو جوهر هذه القصة الشهيرة في المثنوي.

این بیت نقطهٔ عطف داستان و لحظهٔ برخورد دو جهان‌بینی متفاوت است. از یک سو، چوپانی قرار دارد که با زبانی ساده و سرشار از صمیمیت، عشقی خام و انسانی را نثار خداوند می‌کند. او خدا را موجودی نیازمند تصور می‌کند تا بتواند به او خدمت کند. از سوی دیگر، موسی کلیم‌الله، پیامبر شریعت و نمایندهٔ عقلانیت دینی، قرار دارد.

مولانا با عبارت «بیهوده می‌گفت» کلام چوپان را از دیدگاه ظاهری و شریعت‌مدار موسی توصیف می‌کند. از منظر موسی، این حرف‌ها پوچ و حتی کفرآمیز است. سؤال او، «با کی است این؟»، صرفاً یک پرسش ساده نیست، بلکه آمیزه‌ای از حیرت، انکار و سرزنش است. او نمی‌تواند تصور کند که کسی осман چنین کلمات نامناسبی با خداوند یکتا سخن بگوید. این بیت، صحنه را برای تقابل اصلی داستان آماده می‌کند: جدال میان عشق بی‌قاعده و آداب‌دانی شریعت، که در نهایت مولانا نشان خواهد داد هر دو، راه‌هایی به سوی یک حقیقت هستند، اما راه دل، نزد خداوند مقبول‌تر است.