Lesen Buch 6 In der Erklärung, dass der Prophet ﷺ hörte, dass Jesus (Friede sei mit ihm) auf dem Wasser ging, und sagte: »Hätte sein Glaube zugenommen, wäre er auf der Luft gegangen.« Vers 1200

M6:1200 — آب دارد صد کرم صد احتشام / که پلیدان را پذیرد والسلام

آب دارد صد کرم صد احتشامکه پلیدان را پذیرد والسلام
✦ Diesen Beyt auf Deutsch rendern

M6:1200

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — aus seinen aufgezeichneten Masnawi-Vorlesungen

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آب صد لطف و بزرگی دارد؛ چرا که ناپاکان را می‌پذیرد، و کارش همین است. معنا: مولانا در این بیت می‌فرماید که آب با کرامت و بزرگی بی‌حد خود، حتی ناپاکان و آلودگان را نیز به آغوش می‌کشد، زیرا سرشت آن پذیرش و پاک‌کنندگی است.

شرح

این بیت در بستر قصهٔ هلال و تحول او از سگ‌صفتی به شیر‌صفتی در اثر توجه و عنایت روحانی می‌آید؛ جایی که مولانا از زبان هلال سخن می‌گوید و اوج این تحول را در رهایی از «چونی» (صورت و کیفیت) و رسیدن به «بی‌چونی» (بی‌صورتی و بی‌نهایت) وصف می‌کند. این تجربهٔ بی‌صورتی چنان ژرف و بی‌کران است که هلال، یعنی مولانا، خود را در مقامی می‌بیند که گویی در حیاتستان بی‌چونی غوطه‌ور است.

اما در اوج این بیان شورانگیز، مولانا با ترمزِ «در جنابت تن زن، این سوره مخوان» مواجه می‌شود. این خودسانسوری ادبی از آن روست که او خود را همچون «جنبی» (ناپاک از نظر شرعی) می‌بیند که می‌خواهد از حقایقی پاک و نورانی سخن بگوید. اینجاست که مولانا با منطقی بی‌بدیل، به این توبیخ و نهیب پاسخ می‌دهد و عذر خود را می‌آورد. او اذعان می‌کند که بله، من پلیدم، من ناپاکم. اما پرسش این است که اگر آب‌ها (که رمز لطف و رحمت الهی‌اند و راه پاکی را نشان می‌دهند) چنین ناپاکانی را نپذیرند، پس چه خواهد شد؟

مولانا تأکید می‌کند که وای بر مشتاقان و آرزومندانی که تنها راه پاکی را در آب می‌یابند، اما آب آنان را طرد می‌کند. این عین ناامیدی و حسرت جاوید است. مگر می‌شود که برای پاک شدن، از قبل پاک بود؟ این دور باطل است. آب، با «صد کرم و صد احتشام» خود، سرشتش بر این است که پلیدان را بپذیرد. اساساً کارکرد و وظیفه‌اش همین است. اگر آب ناپاکان را نپذیرد، پس چه کسی و چه چیزی آنان را پاک خواهد کرد؟ بیرون از حوض آب، جز خاک نیست، و کسی که به حوض آب نیاید، پاک نخواهد شد. اینجاست که نقش رهایی‌بخش آب و لطف بی‌کران او روشن می‌شود.

در جای دیگر، مولانا این مضمون را با کمال لطافت بیان می‌کند که آب به ناپاک می‌گوید: «بیا، شرمت را هم من می‌شویم.» این نشان می‌دهد که نه تنها گناهان و آلودگی‌ها، بلکه حتی شرم از گناه نیز در آغوش لطف الهی شسته می‌شود. این ابیات، سرشار از امید و بشارت‌اند. مولانا به ما می‌آموزد که فارغ از هر خطا و نقصی که گمان می‌کنیم ما را از درگاه حق دور ساخته، این آب رحمت الهی همواره آماده پذیرش است. مثنوی، علی‌رغم ظاهر گاه غمگینش، در عمق کتابی امیدبخش است که به همهٔ کجی‌ها، نقصان‌ها و خطاهای بشری پاسخ می‌دهد: «اینطورها نیست.» این آب برای پذیرش پلیدان است و اگر پلیدان به سوی آن نروند، اصلاً کار خودش را انجام نداده است. این دعوت به سوی رحمت و بازگشت به اصل، یکی از بنیادهای فکری مولاناست.

نکات کلیدی

  • آب، نماد لطف و رحمت بی‌کران الهی است.
  • وظیفه و کرامت آب، پذیرش ناپاکان برای طهارت آن‌هاست.
  • امیدبخشی مولانا: رحمت الهی هرگز ناپاکان را طرد نمی‌کند.
  • برای رسیدن به پاکی، باید به منبع پاکی مراجعه کرد، نه اینکه از پیش پاک بود.
  • این بیت نقدی بر نگاه یأس‌آور به لطف پروردگار است.
  • مثنوی، کتاب امید است که همگان را به بازگشت به سوی اصل دعوت می‌کند.

Sources: d6-s24 · 00:58:07 d6-s24 · 00:02:54 d6-s24 · 00:06:12

به زبانِ تو — Deine Sprache · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.