Lesen Buch 6 Der Prophet (Friede sei mit ihm) sagte: »Wahrlich, Allah der Erhabene lehrt Weisheit durch die Zunge der Prediger entsprechend dem Eifer der Zuhörer.« Vers 1667

M6:1667 — هر کجا آیی تو در جنگی فراز / بینی آنجا دو عدو در کشف راز

هر کجا آیی تو در جنگی فرازبینی آنجا دو عدو در کشف راز
✦ Diesen Beyt auf Deutsch rendern

M6:1667

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — aus seinen aufgezeichneten Masnawi-Vorlesungen

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: هر جا که تو وارد نبردی شوی، آنجا دو دشمن را در حال افشای راز می‌بینی. معنا: این بیت بیان می‌کند که در هر نزاع و درگیری، دشمنان رازهای پنهان یکدیگر را فاش می‌کنند. مولانا این پدیده را نمونه‌ای کوچک از روز قیامت و افشای اسرار می‌داند که به دست تدبیر الهی رخ می‌دهد.

شرح

مولانا در این بیت به نکته‌ای عمیق و لطیف اشاره می‌کند که سرنوشت انسان را با تدبیر الهی پیوند می‌زند. او در پیوند با داستان خیاط دزد و ترکِ غره‌اش، که می‌خواهد اثبات کند کسی نمی‌تواند از او چیزی بدزدد، پرانتزی باز می‌کند و به یک اصل کلی می‌رسد.

من می‌گویم که مولانا در اینجا محشر را نه در وقوع عظیم و نهایی‌اش، بلکه در جلوه‌های کوچک و روزمره آن به ما نشان می‌دهد. قرآن کریم یکی از اوصاف قیامت را «یوم تبلی السرائر» (روزی که رازها فاش می‌شوند) می‌داند. مولانا می‌فرماید اگر می‌خواهی نمایی از آن محشر را ببینی، نیازی نیست به آینده‌ای دور نظر کنی؛ کافی‌ست به نزاع و جنگ میان دو انسان بنگری. وقتی دو نفر درگیر می‌شوند، اولین کاری که می‌کنند، افشای رازهای پنهان یکدیگر است. هر یک عیوب و نقص‌ها و رسوایی‌های دیگری را بر ملا می‌کند؛ این صحنه، خود، یک محشر کوچک است، یک «کشف راز» عمومی.

اینکه مولانا «آن گلوی رازگو را سور دان» می‌گوید، اشاره‌ای مستقیم به صور اسرافیل در روز قیامت دارد. همان‌گونه که صور اسرافیل اعلام آغاز محشر می‌کند، گلوی کسی که در میان نزاع رازها را فاش می‌سازد، نیز همان کار را می‌کند؛ اعلام می‌کند که «اینجا قیامت شد!». این یک تشبیه بی‌نظیر است که یک پدیده اجتماعی را با رویدادی کیهانی هم‌سنگ می‌کند.

اما این اتفاق چرا رخ می‌دهد؟ مولانا این را به تدبیر الهی نسبت می‌دهد و می‌گوید: «که خدا اسباب خشمی ساخته است / و آن فضائح را به کوی انداخته است». یعنی گاهی خداوند خود اسباب خشم و نزاع را فراهم می‌آورد تا رازهایی که باید فاش شوند، فاش گردند. این نکته را مولانا در جای دیگری نیز با وضوح بیشتری بیان می‌کند که: «چون خدا خواهد که پرده کس درد / میلش اندر طعنه پاکان برد». یعنی اگر خداوند بخواهد پرده آبروی کسی را پاره کند و فضاحت او را آشکار سازد، او را به سمتی سوق می‌دهد که به پاکان طعنه بزند یا در مورد دیگران بدگویی کند. نتیجه طبیعی این عمل آن است که پرده خود او نیز دریده می‌شود.

این یک هشدار جدی‌ست برای همه ما. آنچه در نزاع‌ها و فاش‌گویی‌ها رخ می‌دهد، صرفاً یک کنش انسانی نیست، بلکه می‌تواند تجلی یک اراده بزرگ‌تر باشد. پس، از طعنه زدن و فاش کردن اسرار دیگران برحذر باشیم، زیرا ممکن است این خود اسبابی باشد برای آنکه رازهای پنهان ما نیز بر آفتاب افتند. خداوند ستار است، یعنی پوشاننده عیوب؛ اما اگر از حد بگذریم و خود پرده‌دری کنیم، همان خدای ستار، به «غماز» (خبرچین) بدل خواهد شد و راز ما را فاش خواهد کرد.

نکات کلیدی

  • نزاع‌ها و کشف رازها در آن، تجلی کوچکی از «یوم تبلی السرائر» (روز قیامت) است.
  • افشای رازها در نزاع‌ها، اغلب به اراده و تدبیر الهی برای آشکار ساختن حقایق نهفته رخ می‌دهد.
  • سخن‌چین یا فاش‌کننده راز در یک نزاع، در حکم «صور اسرافیل» است که اعلامِ محشر می‌کند.
  • اگر خداوند بخواهد پرده از کار کسی بردارد، او را به طعنه زدن به دیگران متمایل می‌سازد تا پرده خودش نیز دریده شود.
  • خداوند ستار (پوشاننده) است، اما اگر انسان در پرده‌دری از حد بگذرد، او به غماز (خبرچین) بدل خواهد شد.

Sources: d6-s37 · 00:47:11 d6-s37 · 00:48:40 d6-s37 · 00:49:50 d6-s37 · 00:51:30 d6-s37 · 01:00:00

به زبانِ تو — Deine Sprache · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.