Lesen Buch 6 Die Geschichte des Schatzplans, der besagt: »Dreh dich neben einer Kuppel gen Mekka, spanne einen Pfeil in den Bogen und schieße; wo er landet, ist der Schatz.« Vers 1928

M6:1928 — کی گذارد حافظ اندر اکتناف / که کسی چیزی رباید از گزاف

کی گذارد حافظ اندر اکتنافکه کسی چیزی رباید از گزاف
✦ Diesen Beyt auf Deutsch rendern

M6:1928

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — aus seinen aufgezeichneten Masnawi-Vorlesungen

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آن حافظ (خداوند) چگونه اجازه می‌دهد که کسی چیزی را بیهوده و گزاف برباید؟ معنا: این بیت بیانگر این حقیقت است که هیچ چیز در جهان هستی بدون تدبیر و حفاظت الهی رخ نمی‌دهد و آنچه به دست کسی می‌رسد، از سر حکمت است نه اتفاق یا دزدی بی‌جهت.

شرح

مولانا، این حکیم و عارف سترگ، در این بیت با لحنی قاطع و پرسشی رتوریک، از یکی از بنیادی‌ترین اصول حاکم بر هستی پرده برمی‌دارد: اصل حفاظت و تدبیر الهی. این کلام در پاسخ به این فکر در خاطری می‌آید که «چگونه این گنج‌نامهٔ بی‌بها... لای کاغذها پنهان ماند؟» و بلافاصله، خود مولانا پاسخ می‌دهد که «از پی هر چیز یزدان حافظ است.» بله، جهان در نگاه اول ممکن است آشفته و بی‌نظم به نظر آید، اما در حقیقت، هر ذره‌ای در این عالم، حسابی دارد، ناظری دارد، و محاسبی. هیچ قطره‌ای نیست که در هوا گم شود یا چیزی نیست که از خزانه‌ی قدرت حق بگریزد. این نظمِ دقیق و نامرئی، تضمین می‌کند که هیچ اتفاقی «از گزاف» و بی‌جهت رخ ندهد. مقصود مولانا از «حافظ» در اینجا، خداوند سبحان است، همان «حافظِ کل» که همه چیز را در کنف حمایت و تدبیر خود دارد. اوست که هر چیز را در «اکتناف» و پناه خود می‌گیرد و اجازه نمی‌دهد که چیزی بی‌قاعده و بی‌حساب و کتاب به دست کسی بیفتد یا از دست کسی خارج شود. حتی روزی مادی، آنگونه که حافظ شیرازی نیز می‌گوید، از پیش مقدّر شده و طلب روزی «ننهاده»، به خون دل خوردن می‌انجامد. این تنها به مال و ثروت محدود نمی‌شود؛ در عرصهٔ علم و معرفت نیز این قانون جاری است. شما می‌توانید صدها صحیفه را بی‌وقفه بخوانید، اما آنچه در ذهن شما می‌ماند و به کار شما می‌آید، همان است که از تقدیر و تدبیر الهی سهم شماست. دیگر نکات، یا فراموش می‌شوند یا اصلاً مال شما نیستند، بلکه گذرگاهی برای انتقال به ذهن و جان دیگری هستند که از شما به آن نکته عالم‌تر و شایسته‌تر است؛ همان‌گونه که گفته‌اند: «چه بسا حامل فقهی که آن را به کسی که افقه از اوست می‌رساند.» پس، این بیت نه تنها نفی هرگونه تصادف محض در هستی است، بلکه اطمینانی عمیق به عدالت و حکمت جاری در سراسر عالم می‌دهد. هیچ چیز در این عالم گم نمی‌شود، هیچ چیز دزدیده نمی‌شود، و هیچ چیز بی‌جهت به کسی نمی‌رسد. همه‌چیز، از ریزترین تا درشت‌ترین، تحت نظر و تدبیر آن «حافظ» مطلق است.

نکات کلیدی

  • جهان، هرچند آشفته به نظر آید، اما تحت تدبیر و حفاظت دقیق الهی است و هر ذره‌ای حسابی دارد.
  • هیچ چیز «از گزاف» و بی‌جهت رخ نمی‌دهد؛ آنچه به دست می‌آید یا از دست می‌رود، در چارچوب حکمتی الهی است.
  • مفهوم روزی و قسمت، نه تنها در امور مادی، بلکه در کسب علم و معرفت نیز جاری است؛ آنچه از دانش در خاطر می‌ماند، به تقدیر الهی است.
  • خداوند، «حافظ» و نگهبان مطلق هستی است و هر پدیده، در کنف حمایت و تدبیر اوست.
  • این بیت نفی هرگونه تصادف محض در هستی و تأکیدی بر نظم حکیمانهٔ عالم است.

Sources: d6-s44 · 00:15:32 d6-s44 · 00:17:17

به زبانِ تو — Deine Sprache · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.