Lesen› Buch 6› Die Maus flehte den Frosch an: »Such keine Ausreden und schieb die Erfüllung dieser meiner Bitte nicht auf! Denn im Aufschub liegen Unglücke, und der Sufi ist ein Kind der Zeit und lässt die Hände seines Vaters nicht los. Und der barmherzige Vater des Sufi, der die Zeit ist, lässt ihn nicht auf morgen warten, sondern hält ihn so tief in seinem Rosengarten der schnellen Abrechnung versunken, dass er nicht wie die einfachen Leute auf die Zukunft wartet. Er ist ein Fluss, kein Zeitalter, denn bei Allah gibt es weder Morgen noch Abend, weder Vergangenheit noch Zukunft, weder Ewigkeit noch Unendlichkeit. Dort gibt es keinen früheren Adam und keinen späteren Dajjal, denn diese Formen gehören zum Bereich des partikulären Verstandes, und die tierische Seele im Reich des raum- und zeitlosen hat diese Formen nicht. Also ist er ein Kind einer Zeit, von der man nur die Negation der Trennung der Zeiten versteht, so wie man von Allah, dem Einen, die Negation der Dualität versteht, nicht die Wirklichkeit der Einheit.«› Vers 2732

M6:2732 — که به دست آرند یک رشتهٔ دراز / تا ز جذب رشته گردد کشف راز

که به دست آرند یک رشتهٔ درازتا ز جذب رشته گردد کشف راز
✦ Diesen Beyt auf Deutsch rendern

M6:2732

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — aus seinen aufgezeichneten Masnawi-Vorlesungen

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: که (آن دو، موش و قورباغه) یک رشتهٔ دراز به دست آورند، تا از کشش آن رشته، راز آشکار گردد. معنا: این بیت به تمهید موش و قورباغه برای برقراری ارتباط با یکدیگر اشاره دارد و نمادی از یافتن راهی ملموس برای کشف حقیقتی پنهان یا اتصال دو موجود از دو عالم متفاوت است.

شرح

در این بیت، مولانا داستانی تمثیلی را روایت می‌کند که ریشه‌های عمیق‌تری در عرفان دارد. قصهٔ موش و قورباغه، روایتگر رابطهٔ جان و تن است؛ موش نماد تن خاکی است که بر لب جویبارِ جهانِ محسوس زندگی می‌کند، و قورباغه نماد جانِ آبی و غرق‌شده در دریای معنویت است. موش می‌کوشد با قورباغه ارتباط برقرار کند، اما موش خاکی در آب راه ندارد و قورباغه آبی، ندای موش را از خشکی نمی‌شنود. پس تدبیری می‌اندیشند: ریسمانی به هم بندند تا با کشش آن، یکی دیگری را از حضور خود آگاه سازد و «راز» آشکار شود.

من این قصه را همان داستان همیشگی مولانا می‌دانم، حکایت جدایی‌ها و آرزوی وصال. تن، همچون ریسمانی است که بر پای جان بسته شده و آن را از پرواز به سوی آسمان بازمی‌دارد: «هست تن چون ریسمان بر پای جان / می‌کشاند بر زمینش ز آسمان.» جانِ اهل پرواز در این قفس خاکی گرفتار آمده است و تا این وزنه از پای او کنده نشود، نمی‌تواند سبک‌بال به ملکوت پرواز کند. همان‌طور که در جایی دیگر می‌گوید: «هر گرانی و کسل خود از تن است / جان ز خفت جمله در پریدن است.» این بیت و ابیات پس از آن (موش تن زان ریسمان بازش کشد / چند تلخی زین کشش جان می‌چشد) حکایت از تلخی این کشش و کشمکش دائمی میان جان و تن دارد.

اما «کشف راز» در این بیت، معنایی فراتر از یک ارتباط ساده دارد. این کشف رازی است از جنس معرفت حضوری، نه حصولی. عرفان حقیقی، رازشناسی است، یعنی ورود به واقعیت به جای حل کردن مجهولات. این ریسمان، ابزار واسطه‌ای است برای تجربه‌ای بی‌واسطه. همان‌گونه که ما در «نقد حال» بر آن تأکید داریم، این کشش رشته، یک «نقد» است، یک تجربهٔ فوری و مستقیم، نه یک وعدهٔ «نسیه». چیزی که فیلسوفان قرون جدید، خاصه کانت، آن را از دست داده‌اند: یعنی یقین. مولانا به ما یقین و وصول وعده می‌دهد، نه گمان و ابهام. این کشش و جذب رشته، خود «نقدِ» این یقین و حضور است.

این رشته به منزلهٔ یک «سیما» یا «نشانه» نیز هست. همان‌گونه که سبزه‌های لب جو، «غماز» (خبردهنده) وجود آب‌اند، کشیده شدن رشته نیز نشانه‌ای ملموس از حضور و طلب دیگری است. این نشانه، زبانی است برای ارتباط میان دو جهانی که به ظاهر از هم جدا افتاده‌اند: جهان مادی تن و جهان معنوی جان. این تدبیر برای غلبه بر «غربت» جان در این عالم است، تا جان دریابد که اگرچه جدا افتاده، اما تنها نیست؛ همواره ریسمانی پنهان، او را به «اصل خویش» و به معشوق ازلی پیوند می‌دهد. این رشته، نماد آن «رشتهٔ اتصال» ناگسستنی است که انسان را از تنهایی اگزیستانسیالیستی رها می‌سازد و به جدایی‌ای که مقدر است به وصال منتهی شود، معنا می‌بخشد.

نکات کلیدی

  • موش و قورباغه تمثیل جان و تن هستند: تن خاکی و مقید، جان آبی و رها.
  • ریسمان نماد پیوند یا واسطه‌ای است که ارتباطی محسوس و ملموس بین دو عالم جان و تن برقرار می‌کند.
  • «کشف راز» اشاره به معرفت حضوری و تجربهٔ بی‌واسطهٔ حقیقت دارد، نه صرفاً اطلاع از آن.
  • این «جذب رشته» نمادی از «نقد حال» و تجربهٔ فوری و مستقیم حضور الهی است، در مقابل وعده‌های نسیهٔ آینده.
  • کشیده شدن رشته، نشانه‌ای ملموس از حضور و طلب دیگری است که جدایی را به سوی وصال رهنمون می‌کند.

Sources: d6-s63 · 47:38 d6-s63 · 48:30 d6-s63 · 49:00

❋

به زبانِ تو — Deine Sprache · AI

❋

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.