Lesen Buch 6 Jaʿfar (möge Allah mit ihm zufrieden sein) kam allein, um die Festung einzunehmen. Der König der Festung beriet sich, wie er ihn abwehren könnte. Sein Wesir sagte zum König: »Seht euch vor, gebt euch hin und wagt keinen Frevel der Ignoranz, denn dieser Mann ist ein Held und besitzt von Gott eine große Stärke in seiner Seele.« Usw. Vers 3053

M6:3053 — مالک الملک است بدهد ملک حسن / یوسفی را تا بود چون ماء مزن

مالک الملک است بدهد ملک حسنیوسفی را تا بود چون ماء مزن
✦ Diesen Beyt auf Deutsch rendern

M6:3053

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — aus seinen aufgezeichneten Masnawi-Vorlesungen

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: اوست که مالک مطلق هستی است و فرمانروایی زیبایی را به یوسفی می‌بخشد تا زیبایی‌اش همچون آب گوارای باران باشد. معنا: خداوند، صاحب مطلق هستی، توانایی فرمانروایی بر دل‌ها را از طریق زیبایی به کسی چون یوسف اعطا می‌کند، به‌گونه‌ای که لطافت و درخشش این زیبایی همچون باران حیات‌بخش است.

شرح

در ادامهٔ بحث پیشین دربارهٔ جمعیت و اتحاد و تفاوت آن با کثرت صرف، مولانا به قدرت و نفوذ ارادهٔ الهی اشاره می‌کند. پیش از این بیت، مولانا می‌گوید: «مالک‌الملک است جمعیت دهد / شیر را تا بر گله گوران جهد»؛ یعنی خداوند است که به یک شیر، آن جمعیتِ خاطر و یگانگیِ قدرت را می‌بخشد که بر صدها گورخر پیروز شود، زیرا صد هزار گورخر بی‌اتحاد، در برابر صولت یک شیر، همچون عدم هستند. در ادامهٔ همین خط فکری، مولانا همین نکته را در باب زیبایی نیز طرح می‌کند و می‌گوید: بله، «مالک‌الملک است، باز خداوند است، بدهد ملک حسن / یوسفی را تا بود چون ماء مزن.» اوست که مالک مطلق و فرمانروای همهٔ هستی است و این قدرت و سلطنتِ زیبایی را به یوسفی می‌بخشد. زیبایی‌ای که این چنین لطیف و پاک است؛ لطیف چون «ماء مزن»، یعنی آب باران. مولانا در اینجا به واژه‌ای نادر در قرآن کریم اشاره می‌کند که تنها یک بار در سورهٔ واقعه آمده است: «أأنتم أنزلتموه من المزن أم نحن المنزلون» (آیا شما آن را از ابرها فرو می‌آورید یا ما فرودآورنده‌ایم؟). مولانا به بلاغت قرآنی در انتخاب این کلمه (مزن به جای سحاب) برای هماهنگی با کلمهٔ «منزلون» اشاره می‌کند. این زیباییِ یوسفی، همچون آب باران، نه تنها لطیف و دلپذیر است، بلکه نافذ و سلطه‌گر است. این بیت نشان می‌دهد که منشأ قدرت و اثرگذاریِ زیبایی، اراده و اعطای الهی است. مولانا سپس با ذکر مثال‌هایی این نکته را روشن‌تر می‌کند: «در رخی بنهد شعاع اختری / که شود شاهی غلام دختری». یعنی خداوند چنان نوری از یک ستاره‌ای را در چهرهٔ کسی می‌نهد که یک پادشاه جهان‌گشا، بنده و غلام آن دختر می‌شود. حکایت‌هایی چون دلباختگی ناپلئون به ژوزفین که در سخنرانی‌های من بارها ذکر شده، مصادیق این نوع اعطای الهی هستند. اینجاست که می‌بینید چگونه یک نیروی درونی و پنهان، بر قدرت ظاهری و لشکرکشی غالب می‌شود. عطای الهی تنها به زیبایی ظاهری محدود نمی‌شود. مولانا ادامه می‌دهد: «بنهد اندر روی دیگر نور خط / که ببیند نیم‌شب هر نیک و بد». یعنی خداوند در روی فردی دیگر، «نور خط» می‌گذارد و او را توانایی دیدن و تشخیص نیک و بد در نیمه‌شب می‌بخشد، چنان‌که شیخی نابینا می‌توانست قرآن بخواند و در تاریکی ببیند. این‌ها همه نمونه‌هایی از اعطاهای خارق‌العادهٔ الهی هستند که خداوند به هر کسی و به هر صورتی که خود صلاح داند، می‌بخشد و ملک و سلطنتِ هر موهبتی از آن اوست.

نکات کلیدی

  • منشأ تمام قدرت‌ها، چه در ستیز و چه در جمال، ارادهٔ مطلق خداوند است؛ نه کثرت ظاهری و نه کثرت باطنیِ مستقل.
  • زیبایی یوسفی موهبتی الهی است که قدرت و نفوذی همچون «مالک‌الملک» دارد و دل‌ها را تسخیر می‌کند.
  • استعارهٔ «ماء مزن» نشانگر لطافت، پاکی و در عین حال قدرت حیات‌بخش و نافذ زیبایی است.
  • این بیت تاکید می‌کند که خداوند به هر صورتی که صلاح داند، موهبت‌های خارق‌العاده‌ای را، اعم از زیبایی، بصیرت یا قدرت، به مخلوقات خود اعطا می‌کند.
  • قدرت زیبایی می‌تواند بر قوی‌ترین اقتدارهای دنیوی (چون پادشاهان) فائق آید و آنان را مسحور خود سازد.

Sources: d6-s68 · 01:02:34 d6-s68 · 01:05:02

به زبانِ تو — Deine Sprache · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.