Lesen Buch 6 Der Herr befahl der Mutter des Mädchens Geduld und sagte: »Bestrafe den Sklaven nicht; ich werde ihn ohne Bestrafung von dieser Begierde abhalten, damit weder der Spieß verbrennt noch das Kebab roh bleibt.« Vers 316

M6:316 — هم‌چنان جمله نعیم این جهان / بس خوش‌ست از دور پیش از امتحان

هم‌چنان جمله نعیم این جهانبس خوش‌ست از دور پیش از امتحان
✦ Diesen Beyt auf Deutsch rendern

M6:316

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — aus seinen aufgezeichneten Masnawi-Vorlesungen

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: همان‌گونه که در حکایت گذشت، همهٔ نعمت‌های این جهان نیز از دور، پیش از آنکه به محک تجربه و امتحان گذاشته شوند، بسیار خوشایند و دل‌انگیز به نظر می‌رسند. معنا: این بیت به فریبندگی ظاهری لذت‌ها و زیبایی‌های دنیوی اشاره دارد که تا پیش از تجربهٔ نزدیک و عمیق، دلربا جلوه می‌کنند، اما در واقعیت چیز دیگری هستند.

شرح

این بیت در پی داستان غلام و عروس فریبنده می‌آید و مولانا با آن یک حکم کلی دربارهٔ جهان و نعیم آن صادر می‌کند. من این را یک قاعدهٔ بنیادین در معرفت‌شناسی مولانا می‌دانم: جهان و تمام خوشی‌هایش، از دور بسیار دل‌انگیز و فریبنده می‌نماید. درست مانند سرابی که از دور آب به نظر می‌رسد، اما وقتی نزدیک می‌شوی، جز خشکی نمی‌یابی.

این «نعیم این جهان» شامل همه چیز می‌شود: مال، مقام، قدرت، شهرت و هر آنچه انسان برایش دست‌وپا می‌زند. از دور، اینها بسیار خوش و دلنشین‌اند، اما امتحان و تجربهٔ نزدیک، پرده از روی واقعیتشان برمی‌دارد. مولانا صراحتاً می‌گوید که این جهان همچون یک «گنده‌پیر» است که خود را با سرخاب و گلگونه (آرایش) به شکل «نوعروس» درآورده است. این تعبیر، عمق فریبندگی و زشتی باطنی جهان را نشان می‌دهد.

نکتهٔ کلیدی در اینجا مفهوم «غرور» است؛ اما نه به معنای تکبر که امروزه در فارسی رایج شده. غرور در زبان مولانا به معنای «گول خوردن» و فریب خوردن است. انسان در هر مرحله‌ای از زندگی، در معرض این غرور و گول خوردن از ظاهر خوش‌آیند جهان است، مگر آنکه لطف الهی او را حفظ کند.

راه چاره چیست؟ «صبر کن / کز صبر و مفتاح الفرج». مولانا تاکید می‌کند که صبر و درنگ، کلید گشایش و رهایی از این فریب است. نباید شتاب‌زده به سمت آنچه از دور خوش می‌نماید رفت. باید منتظر ماند و جهان را به محک کشید، پیش از آنکه «نوش نیش‌آلودهٔ او را مچش». این تعبیر بسیار دقیق است: لذت‌های جهان آمیخته به نیش‌اند، و فقط با صبر و بصیرت می‌توان از فریب آن در امان ماند.

بنابراین، این بیت نه فقط یک نصیحت اخلاقی، که یک اصل معرفت‌شناختی در مثنوی است: ظاهر جهان فریبنده است؛ واقعیت آن جز با صبر و امتحان آشکار نمی‌شود. از همین رو، دوری گزیدن از تکبر و زیاده‌خواهی که انسان را به مرکب دیگران بدل می‌کند و به نوعی غرور می‌آفریند، توصیه‌ای حیاتی است.

نکات کلیدی

  • جهان و نعیم آن از دور دلربا و فریبنده است؛ واقعیت آن تنها با امتحان و تجربه نزدیک آشکار می‌شود.
  • مفهوم «غرور» در مثنوی به معنای «گول خوردن» و فریب خوردن از ظاهر جهان است، نه تکبر و خودبینی.
  • جهان، مانند «گنده‌پیر»ی است که خود را با آرایش «نوعروس» جلوه می‌دهد تا ناآگاهان را بفریبد.
  • «صبر» و درنگ، کلید رهایی از فریب‌های دنیوی و رسیدن به واقعیت امور است.
  • لذت‌های جهان «نیش‌آلوده»اند و بدون بصیرت و صبر، انسان به دام درد و ندامت می‌افتد.

Sources: d6-s08 · 38:14:00

به زبانِ تو — Deine Sprache · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.