Lesen Buch 6 Dieser Mann kehrt fröhlich und mit seinem Wunsch erfüllt zurück, dankt Gott, wirft sich nieder und ist erstaunt über die Wunder der göttlichen Zeichen und die Offenbarung ihrer Interpretationen auf eine Weise, die kein Verstand und kein Verständnis erreichen kann. Vers 4344

M6:4344 — قصدشان ز انکار ذل دین بده / عین ذل عز رسولان آمده

قصدشان ز انکار ذل دین بدهعین ذل عز رسولان آمده
✦ Diesen Beyt auf Deutsch rendern

M6:4344

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — aus seinen aufgezeichneten Masnawi-Vorlesungen

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: قصدشان از انکار [پیامبران]، خواریِ دین بود، اما همان خواری، به عزت رسولان بدل گشت.

معنا: این بیت بیان می‌کند که دشمنان دین، با انکار و قصد ذلیل کردن پیامبران، ناخواسته موجب عزت و ظهور قدرت آنان شدند و نقشه‌هایشان نتیجه‌ای معکوس داد.

شرح

در مثنوی، مولانا بارها بر پدیدهٔ «لطف خفی» یا «تدبیر پنهان الهی» تأکید می‌کند؛ اینکه چگونه گاهی اعمال و نیات شر، به نتایج خیر و برکت‌باری منجر می‌شوند که خلاف انتظار عاملان آن است. این بیت یکی از روشن‌ترین مصادیق این حکمت پنهان را بیان می‌کند. مولانا می‌گوید منکران و بدخواهان، وقتی پیامبران را انکار می‌کردند، غرضشان این بود که دین را خوار و رسولان را بی‌قدر کنند، اما دقیقاً همین انکار و عناد، خود موجب عزت و سربلندی پیامبران شد و راه را برای ظهور معجزات و دلایل قاطع باز کرد.

این یک قانون هستی‌شناختی و الاهیاتی است که در مواجهه با قدرت لایزال الهی، هر قصد سوئی می‌تواند به نقطهٔ مقابل خود بدل شود. در قرآن کریم داریم که «وَ مَکَروا وَ مَکَرَ اللهُ وَ اللهُ خَیرُ الماکِرین»؛ یعنی خداوند، خود برترین تدبیرکننده است و مکر بدخواهان را به خودشان بازمی‌گرداند. مکرشان به جای اینکه دین را ذلیل کند، خود سبب عزت دین و ظهور معجزات شد. این معجزات، نه برای تفنن، که برای «قهر دشمن» و بستن دهان منکران بود، چنانکه مولانا در جای دیگری اشاره می‌کند.

مولانا این پدیده را با مثال‌های متعددی در مثنوی روشن می‌کند؛ از جمله داستان ابرهه که با سپاه فیل‌سوار برای ویران کردن کعبه آمد، اما تلاش او نه‌تنها به ویرانی کعبه نینجامید، بلکه موجب افزایش عزت و قداست آن شد و حتی غنایمی که او آورده بود، نصیب فقیران عرب گشت. این دقیقاً همان «عین ذل، عز رسولان آمدن» است. همچنین، این معنا با آموزهٔ «مکرمت در گناه» هم‌خوانی دارد؛ یعنی گاهی گناهی که به توبهٔ نصوح منجر می‌شود، فرد را به مقامی والاتر از کسی که هرگز گناه نکرده است می‌رساند، چرا که توبه، خود کرامتی عظیم است که تنها نصیب گناهکاران می‌شود و گناهان را به حسنات بدل می‌کند. اینها همه نشانه‌هایی از آن لطف پنهانی است که ظاهراً قهر است، اما در باطن لطف است.

نکات کلیدی

  • نیات بد دشمنان، به لطف الهی، اغلب نتایجی معکوس و خیر در پی دارند.
  • در نظام الهی، هیچ نیرویی نمی‌تواند ارادهٔ خداوند برای اعتلای حق را خنثی کند.
  • آنچه در ظاهر خواری و شکست می‌نماید، می‌تواند در باطن موجب عزت و پیروزی شود.
  • مولانا پدیدهٔ «لطف خفی» را از ارکان حکمت الهی در مثنوی می‌داند.
  • قصد ذلیل کردن پیامبران، خود به ظهور معجزات و دلایل قاطع حقانیتشان انجامید.

Sources: d6-s96 · 21:11:32 d6-s96 · 23:16:30 d6-s96 · 22:00:00

به زبانِ تو — Deine Sprache · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.