Lesen Buch 6 Die Geschichte des Wächters, der schwieg, bis die Diebe die gesamte Habe der Kaufleute stahlen, und danach rief und wachte Vers 551

M6:551 — آن زمان بست آن دمم که دم زنم / این زمان چندانک خواهی هی کنم

آن زمان بست آن دمم که دم زنماین زمان چندانک خواهی هی کنم
✦ Diesen Beyt auf Deutsch rendern

M6:551

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — aus seinen aufgezeichneten Masnawi-Vorlesungen

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آن زمان که می‌بایست سخن می‌گفتم، زبانم بسته شد. اکنون هرچه بخواهی بانگ برمی‌آورم. معنا: این بیت دربارهٔ عمل کردن در زمان نامناسب است؛ فرد در موقعیت خطرناک سکوت می‌کند، اما پس از رفع خطر بی‌فایده فریاد می‌زند.

شرح

من، عبدالکریم سروش، بر این باورم که این بیت، همچون بسیاری از تمثیل‌های مثنوی، درسی بنیادین در باب زمان‌شناسی و مسئولیت‌پذیری به دست می‌دهد. مولانا در اینجا به داستان آن پاسبان بی‌فکر کاروان اشاره می‌کند که وظیفه داشت دزدان را قبل از غارت کاروان هشدار دهد. اما او در لحظهٔ حساس، یعنی آن هنگام که سارقان با تیغ و قداره سر رسیدند، از ترس زبان در کام کشید: «آن زمان بست آن دمم که دم زنم». این سکوت در لحظهٔ خطر، نشانهٔ ضعف و غفلت است. اما همین پاسبان، پس از آنکه دزدان اموال کاروان را بردند و خطر برطرف شد، شروع به طبل‌زدن و فریاد کشیدن می‌کند: «این زمان چندانک خواهی هی کنم». این حکایت، رمزی است از بی‌زمانی و نافرجامی عملی که در جای خود انجام نشده است. مولانا پیوسته بر این نکته تأکید می‌کند که علاج واقعه قبل از وقوع باید کرد. حرص و هوس و دیگر دیوان درون، راهزنانی هستند که می‌بایست پیش از آنکه اموال معنوی ما را به یغما ببرند، با فریاد آگاهی و چوبک هشیاری از آن‌ها حراست کنیم. فریاد کشیدن پس از غارت، اگرچه «حنین بی‌نمک» است و از غفلت محض بهتر، اما هرگز جای عمل به هنگام را نمی‌گیرد. این همان درسی است که مثنوی از طریق این داستان عمیقاً به ما می‌آموزد: ارزش هر عمل به زمانی است که در آن رخ می‌دهد، و تأخیر در مواجهه با خطر، خود خطری بزرگ‌تر است.

نکات کلیدی

  • اهمیت عمل به هنگام و پیشگیری از وقوع خطا، نه پس از آن.
  • بی‌فایده بودن پشیمانی و فریاد پس از از دست رفتن فرصت‌های کلیدی.
  • درس اخلاقی دربارهٔ مقابله با حرص و هوس و دیگر خطرات درونی، پیش از غلبهٔ آن‌ها.
  • نشانه‌ای از ضعف انسانی در برابر ترس که منجر به سکوت در لحظهٔ حساس می‌شود.
  • تأکید مثنوی بر بیداری و مسئولیت‌پذیری درونی در مواجهه با خطرات.
  • این بیت هشداری است در باب از دست دادن «حال» و «وقت» صحیح برای عمل.

Sources: d6-s12 · 02:05:04 d6-s12 · 00:35:25 d6-s12 · 02:45:48

به زبانِ تو — Deine Sprache · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.