M1:1987 — چون شکر گردی ز تاثیر وفا / پس شکر کی از شکر باشد جدا

鲁米在此处探讨了苏菲思想中的一个核心概念：通过“转化”（transformation）而非仅仅“获得”（acquisition）来达致与神圣实在的合一。

在前的诗节中，鲁米区分了两种“甜蜜”：一种是外来的，如同你因为吃了糖而感到甜（چون تو شیرین از شکر باشی）；这种甜蜜是暂时的、可分离的，糖随时可能从你身边消失。而此诗节提出的则是另一种更高的境界：你不再是“因糖而甜”，而是“化为糖本身”（چون شکر گردی）。

这种转化的动力是“忠贞”（وفا），即对灵性道路坚定不移的奉献与爱。这种忠贞的影响（تاثیر）如此强大，足以改变人的根本存在。一旦你自身化为糖，那么“糖与糖”之间便不存在分离的问题了。这是一种本体论上的合一，描绘了灵魂在神圣之爱中消融（فنا，法那）并永存（بقا，巴嘎）的状态。此时，人不再是一个被动的神恩接受者，而是神圣属性的积极体现者。这个问题“糖又怎会与糖自身分离？”是一个反问，其不言自明的答案强调了这种结合的绝对性与永恒性。

مولانا در ابیات پیشین، میان دو حالت تمایز قائل می‌شود: یکی آنکه شیرینیِ تو ناشی از چیزی بیرونی (شکر) باشد که در این صورت، ممکن است آن منبع شیرینی از تو گرفته شود و تو دوباره تلخ شوی. این حالت، معرفت و حالی است که عاریه‌ای و ناپایدار است.

اما حالت دوم که در این بیت توصیف می‌شود، وضعیتی است که در آن، فرد در اثر «وفا» و پایداری در مسیر معنوی، دچار دگرگونی ماهوی می‌شود. او دیگر «شیرین‌شده با شکر» نیست، بلکه خود به «شکر» تبدیل شده است. این «وفا» به معنای ثبات قدم در عشق و بندگی است که جوهر وجودی سالک را تغییر می‌دهد. در این مقام، دیگر دوگانگی میان عاشق و معشوق یا سالک و حقیقت از میان برمی‌خیزد. پرسش «شکر کی از شکر باشد جدا؟» یک پرسش انکاری است؛ یعنی هرگز جدا نمی‌شود. این مرحله، همان مقام «اتحاد» یا «فنا» در عرفان است که در آن، جدایی و غیبت متصور نیست، زیرا وجود سالک عین وجود معشوق گشته است.