M2:2377 — چون ز کوری دزد دزدد کاله‌ای / می‌کند آن کور عمیا ناله‌ای

مولانا در این بخش از مثنوی، انسانِ غافل از حق را به فردی نابینا تشبیه می‌کند. همان‌طور که عناصر بی‌جان طبیعت مانند زمین و آب و باد، خدا را می‌شناسند و از او فرمان می‌برند، انسان با وجود داشتن عقل و حواس، از خداوند بی‌خبر و به غیر او مشغول است. این بی‌خبری، نوعی کوری معنوی است.

این بیت، تمثیل را کامل می‌کند: وقتی دزدی کالایی را از یک فرد نابینا می‌رباید، آن شخص کور فقط می‌تواند ناله‌ای بی‌هدف و «کورکورانه» سر دهد. او نمی‌داند دزد کیست، چه شکلی است و به کدام سو گریخته است. فریاد او از سر استیصال و نادانی است، نه شناخت. این ناله، نماد واکنش‌های بی‌ثمر و غریزی انسانِ کوردل است. او حس می‌کند چیزی را از دست داده (آرامش، معنویت، حکمت)، اما چون دزدِ حقیقی یعنی نفس یا شیطان را نمی‌شناسد، به اشتباه دیگران را متهم می‌کند یا به زمین و زمان ناسزا می‌گوید. او نمی‌داند که دزد اصلی، «کحل دیده» یا همان بصیرت درونی‌اش را ربوده است و تا این دزد را نشناسد و با او جهاد نکند، به کالای گمشده‌ی خود یعنی حکمت و آرامش قلبی نخواهد رسید.