M5:1402 — آن کنیزک می‌شد و می‌گفت آه / کردی ای خاتون تو استا را به راه

این بیت، آغاز نوحه و مرثیه‌ی کنیزک بر سر جنازه‌ی خاتون است. او که از سفر بازگشته و با فاجعه روبرو شده، علت اصلی مرگ خاتون را تشخیص می‌دهد: جهل و غرور. خاتون، کنیزک را که در این کارِ به‌خصوص «استاد» و صاحب علم بود، با بهانه‌ای دور کرد تا خود به تنهایی و بدون راهنما، آن تجربه را تکرار کند. اما او فقط ظاهر کار را دیده بود و از «دقیقه» یا نکته‌ی کلیدی آن (یعنی کدو) بی‌خبر بود.

مولانا از زبان کنیزک، یک اصل مهم عرفانی و عملی را بیان می‌کند: هر کاری، به‌ویژه در مسیرهای ناشناخته و خطرناک (چه دنیوی و چه معنوی)، نیازمند استاد و راهنماست. عمل کردن بدون علم کامل و تنها بر اساس تقلیدی ناقص، به هلاکت می‌انجامد. خاتون نماد نفسی است که با غرور، خود را از راهنمایی عقل یا پیر بی‌نیاز می‌بیند، شهوت‌رانانه به کاری دست می‌زند که از عواقب آن آگاه نیست و در نهایت، خود را قربانی جهل خویش می‌کند. عبارت «استا را به راه کردن» کنایه‌ای است از نادیده گرفتن دانش و تجربه و اکتفا به فهم سطحی و ناقص خود.