M1:1486 — کَردِ حق و کَردِ ما هر دو ببین / کَردِ ما را هست دان پیداست این

این بیت در میانهٔ بحثی کلامی-عرفانی دربارهٔ جبر و اختیار قرار دارد. مولانا در اینجا دیدگاه میانهٔ خود را بیان می‌کند که نه جبر مطلق است و نه اختیار مطلق. او از ما می‌خواهد که دو چشم داشته باشیم: با یک چشم، فاعلیت و آفرینندگی خداوند (کَردِ حق) را ببینیم که همه چیز از اوست و او آفریدگار افعال ماست. با چشم دیگر، مسئولیت و اختیار خودمان (کَردِ ما) را نیز به رسمیت بشناسیم.

مولانا تأکید می‌کند که وجود عمل و اختیار ما امری «پیدا» و بدیهی است. اگر ما هیچ نقشی در کارهایمان نداشتیم، سرزنش کردن دیگران برای کارهای بدشان بی‌معنا می‌شد (همانطور که در بیت بعدی می‌گوید). این دیدگاه در مقابل نگاه ابلیس قرار می‌گیرد که گناه خود را کاملاً به خدا نسبت داد و گفت: «چون تو مرا گمراه کردی» (بِما أَغوَیتَنی). در مقابل، آدم ابوالبشر مسئولیت خطای خود را پذیرفت و گفت: «پروردگارا، ما به خود ستم کردیم» (رَبَّنا ظَلَمنا).

بنابراین، این بیت دعوتی است به یک بینش دوگانه و متعادل: درک اینکه قدرت نهایی از آنِ خداست، اما این حقیقت، مسئولیت انسان را در انتخاب‌هایش از بین نمی‌برد. عارف کسی است که می‌تواند این دو حقیقت را همزمان ببیند.