خواندن›دفتر ۱
دفتر ۱ · ۴۰۱۳ بیت · ۱۷۲ بخش
دفتر اول
Book I
❋ ❋ ❋
- 001 بخش ۱ - سرآغازسرآغاز ۳۴ بیت
- 002 بخش ۲ - عاشق شدن پادشاه بر کنیزک رنجور و تدبیر کردن در صحت اوعاشق شدن پادشاه بر کنیز بیمار و تدبیر برای درمان او ۲۰ بیت
- 003 بخش ۳ - ظاهر شدن عجز حکیمان از معالجهٔ کنیزک و روی آوردن پادشاه به درگاه اله و در خواب دیدن او ولیی راناتوانی حکیمان از درمان کنیز و پناه بردن پادشاه به درگاه الهی و دیدن یک ولی در خواب ۲۳ بیت
- 004 بخش ۴ - از خداوند ولیّ التوفیق در خواستن توفیق رعایت ادب در همه حالها و بیان کردن وخامت ضررهای بیادبیدرخواست توفیق رعایت ادب در همه حال از خداوند ولیالتوفیق و بیان زیانهای بیادبی ۱۶ بیت
- 005 بخش ۵ - ملاقات پادشاه با آن ولی که در خوابش نمودندملاقات پادشاه با آن ولی که در خواب دیده بود ۹ بیت
- 006 بخش ۶ - بردن پادشاه آن طبیب را بر بیمار تا حال او را ببیندبردن طبیب توسط پادشاه نزد بیمار برای معاینه ۴۲ بیت
- 007 بخش ۷ - خلوت طلبیدن آن ولی از پادشاه جهت دریافتن رنج کنیزکدرخواست خلوت از پادشاه توسط ولی برای تشخیص درد کنیز ۳۸ بیت
- 008 بخش ۸ - دریافتن آن ولی رنج را و عرض کردن رنج او را پیش پادشاهتشخیص درد توسط ولی و بازگو کردن آن نزد پادشاه ۳ بیت
- 009 بخش ۹ - فرستادن پادشاه رسولان به سمرقند به آوردن زرگرفرستادن فرستادگان توسط پادشاه به سمرقند برای آوردن زرگر ۳۷ بیت
- 010 بخش ۱۰ - بیان آنک کشتن و زهر دادن مرد زرگر به اشارت الهی بود نه به هوای نفس و تأمّل فاسدبیان اینکه کشتن و زهر دادن زرگر به اشاره الهی بود، نه از روی هوای نفس و تفکر فاسد ۲۵ بیت
- 011 بخش ۱۱ - حکایت بقال و طوطی و روغن ریختن طوطی در دکانداستان بقال و طوطی و ریختن روغن توسط طوطی در مغازه ۷۹ بیت
- 012 بخش ۱۲ - داستان آن پادشاه جهود کی نصرانیان را میکشت از بهر تعصبداستان پادشاه یهودی که مسیحیان را از روی تعصب میکشت ۱۴ بیت
- 013 بخش ۱۳ - آموختن وزیر مکر پادشاه راآموزش مکر و حیله به پادشاه توسط وزیر ۱۰ بیت
- 014 بخش ۱۴ - تلبیس وزیر با نصاریحیلهگری وزیر با مسیحیان ۱۵ بیت
- 015 بخش ۱۵ - قبول کردن نصاری مکر وزیر راپذیرفتن حیله وزیر توسط مسیحیان ۸ بیت
- 016 بخش ۱۶ - متابعت نصاری وزیر راپیروی مسیحیان از وزیر ۳۸ بیت
- 017 بخش ۱۷ - قصهٔ دیدن خلیفه لیلی راداستان دیدن لیلی توسط خلیفه ۳۰ بیت
- 018 بخش ۱۸ - بیان حسد وزیربیان حسادت وزیر ۹ بیت
- 019 بخش ۱۹ - فهم کردن حاذقان نصاری مکر وزیر راپی بردن مسیحیان آگاه به حیله وزیر ۹ بیت
- 020 بخش ۲۰ - پیغام شاه پنهان با وزیرپیام پنهانی شاه به وزیر ۴ بیت
- 021 بخش ۲۱ - بیان دوازده سبط از نصاریبیان دوازده قوم از مسیحیان ۵ بیت
- 022 بخش ۲۲ - تخلیط وزیر در احکام انجیلتحریف احکام انجیل توسط وزیر ۳۷ بیت
- 023 بخش ۲۳ - در بیان آنک این اختلافات در صورت روش است نی در حقیقت راهبیان اینکه این اختلافات در ظاهر راه است نه در حقیقت ۲۱ بیت
- 024 بخش ۲۴ - بیان خسارت وزیر درین مکربیان زیانهای وزیر در این مکر ۲۸ بیت
- 025 بخش ۲۵ - مکر دیگر انگیختن وزیر در اضلال قومبرانگیختن مکر دیگری توسط وزیر برای گمراه کردن قوم ۱۶ بیت
- 026 بخش ۲۶ - دفع گفتن وزیر مریدان رارد کردن مریدان توسط وزیر ۱۳ بیت
- 027 بخش ۲۷ - مکر کردن مریدان کی خلوت را بشکنحیله کردن مریدان برای شکستن خلوت ۱۳ بیت
- 028 بخش ۲۸ - جواب گفتن وزیر کی خلوت را نمیشکنمپاسخ وزیر مبنی بر عدم شکستن خلوت ۴ بیت
- 029 بخش ۲۹ - اعتراض مریدان در خلوت وزیراعتراض مریدان در خلوت وزیر ۴۸ بیت
- 030 بخش ۳۰ - نومید کردن وزیر مریدان را از رفض خلوتناامید کردن مریدان از رها کردن خلوت توسط وزیر ۷ بیت
- 031 بخش ۳۱ - ولی عهد ساختن وزیر هر یک امیر را جداجداولیعهد ساختن هر یک از امیران توسط وزیر به صورت جداگانه ۱۲ بیت
- 032 بخش ۳۲ - کشتن وزیر خویشتن را در خلوتکشتن خود توسط وزیر در خلوت ۶ بیت
- 033 بخش ۳۳ - طلب کردن امت عیسی علیهالسلام از امرا کی ولی عهد از شما کدامستدرخواست امت عیسی از امیران که ولیعهد کدام یک از شماست ۲۸ بیت
- 034 بخش ۳۴ - منازعت امرا در ولی عهدینزاع امیران بر سر ولیعهدی ۳۱ بیت
- 035 بخش ۳۵ - تعظیم نعت مصطفی صلی الله علیه و سلم کی مذکور بود در انجیلبزرگداشت وصف حضرت مصطفی که در انجیل آمده بود ۱۳ بیت
- 036 بخش ۳۶ - حکایت پادشاه جهود دیگر کی در هلاک دین عیسی سعی نمودداستان پادشاه یهودی دیگری که در نابودی دین عیسی تلاش کرد ۲۹ بیت
- 037 بخش ۳۷ - آتش کردن پادشاه جهود و بت نهادن پهلوی آتش کی هر که این بت را سجود کند از آتش برستروشن کردن آتش توسط پادشاه یهودی و قرار دادن بت کنار آتش تا هر که به آن سجده کند از آتش رها شود ۱۴ بیت
- 038 بخش ۳۸ - به سخن آمدن طفل درمیان آتش و تحریض کردن خلق را در افتادن بآتشبه سخن آمدن کودک در میان آتش و تشویق مردم به افتادن در آتش ۲۹ بیت
- 039 بخش ۳۹ - کژ ماندن دهان آن مرد کی نام محمّد را صلیالله علیه و سلّم بتَسخر خواندکج ماندن دهان مردی که نام محمد را به تمسخر خواند ۱۱ بیت
- 040 بخش ۴۰ - عتاب کردن آتش را آن پادشاه جهودسرزنش آتش توسط پادشاه یهودی ۴۶ بیت
- 041 بخش ۴۱ - طنز و انکار کردن پادشاه جهود و قبول ناکردن نصیحت خاصان خویشمسخره و انکار کردن پادشاه یهودی و نپذیرفتن نصیحت نزدیکان خود ۳۱ بیت
- 042 بخش ۴۲ - بیان توکّل و ترک جهد گفتن نخچیران به شیربیان توکل و ترک تلاش توسط حیوانات به شیر ۴ بیت
- 043 بخش ۴۳ - جواب گفتن شیر نخچیران را و فایدهٔ جهد گفتنپاسخ شیر به حیوانات و بیان فایده تلاش ۴ بیت
- 044 بخش ۴۴ - ترجیح نهادن نخچیران توکّل را بر جهد و اکتساببرتری دادن حیوانات توکل را بر تلاش و کسب ۴ بیت
- 045 بخش ۴۵ - ترجیح نهادن شیر جهد و اکتساب را بر توکّل و تسلیمبرتری دادن شیر تلاش و کسب را بر توکل و تسلیم ۳ بیت
- 046 بخش ۴۶ - ترجیح نهادن نخچیران توکّل را بر اجتهادبرتری دادن حیوانات توکل را بر کوشش ۱۴ بیت
- 047 بخش ۴۷ - ترجیح نهادن شیر جهد را بر توکّلبرتری دادن شیر تلاش را بر توکل ۱۹ بیت
- 048 بخش ۴۸ - باز ترجیح نهادن نخچیران توکل را بر جهدباز هم برتری دادن حیوانات توکل را بر تلاش ۸ بیت
- 049 بخش ۴۹ - نگریستن عزراییل بر مردی و گریختن آن مرد در سرای سلیمان و تقریر ترجیح توکّل بر جهد و قلّت فایدهٔ جهدنگاه کردن عزرائیل به مردی و فرار آن مرد به خانه سلیمان و بیان برتری توکل بر تلاش و کم فایده بودن تلاش ۱۵ بیت
- 050 بخش ۵۰ - باز ترجیح نهادن شیر جهد را بر توکل و فواید جهد را بیان کردنباز هم برتری دادن شیر تلاش را بر توکل و بیان فواید تلاش ۲۱ بیت
- 051 بخش ۵۱ - مقرر شدن ترجیح جهد بر توکلثابت شدن برتری تلاش بر توکل ۶ بیت
- 052 بخش ۵۲ - انکار کردن نخچیران بر خرگوش در تاخیر رفتن بر شیرانکار کردن حیوانات بر خرگوش به دلیل تأخیر در رفتن نزد شیر ۲ بیت
- 053 بخش ۵۳ - جواب گفتن خرگوش ایشان راپاسخ خرگوش به آنها ۵ بیت
- 054 بخش ۵۴ - اعتراض نخچیران بر سخن خرگوشاعتراض حیوانات بر سخن خرگوش ۳ بیت
- 055 بخش ۵۵ - جواب خرگوش نخچیران راپاسخ خرگوش به حیوانات ۱۹ بیت
- 056 بخش ۵۶ - ذکر دانش خرگوش و بیان فضیلت و منافع دانستنیادآوری دانش خرگوش و بیان فضیلت و منافع دانایی ۱۴ بیت
- 057 بخش ۵۷ - باز طلبیدن نخچیران از خرگوش سر اندیشهٔ او راباز هم درخواست حیوانات از خرگوش برای توضیح نقشه او ۴ بیت
- 058 بخش ۵۸ - منع کردن خرگوش از راز ایشان رامنع کردن خرگوش از فاش کردن راز برای آنها ۱۰ بیت
- 059 بخش ۵۹ - قصهٔ مکر خرگوشداستان مکر خرگوش ۲۷ بیت
- 060 بخش ۶۰ - زیافت تأویل رکیک مگستأویل سست پشه ۹ بیت
- 061 بخش ۶۱ - تولیدن شیر از دیر آمدن خرگوشخشمگین شدن شیر از دیر آمدن خرگوش ۱۶ بیت
- 062 بخش ۶۲ - هم در بیان مکر خرگوشادامه داستان مکر خرگوش ۴۳ بیت
- 063 بخش ۶۳ - رسیدن خرگوش به شیررسیدن خرگوش به شیر ۷ بیت
- 064 بخش ۶۴ - عذر گفتن خرگوشعذرخواهی خرگوش ۲۴ بیت
- 065 بخش ۶۵ - جواب گفتن شیر خرگوش را و روان شدن با اوپاسخ شیر به خرگوش و راه افتادن با او ۲۱ بیت
- 066 بخش ۶۶ - قصهٔ هدهد و سلیمان در بیان آنک چون قضا آید چشمهای روشن بسته شودداستان هدهد و سلیمان در بیان اینکه وقتی تقدیر میآید، چشمهای روشن بسته میشوند ۱۹ بیت
- 067 بخش ۶۷ - طعنهٔ زاغ در دعوی هدهدطعنه زاغ به ادعای هدهد ۶ بیت
- 068 بخش ۶۸ - جواب گفتن هدهد طعنهٔ زاغ راپاسخ هدهد به طعنه زاغ ۷ بیت
- 069 بخش ۶۹ - قصهٔ آدم علیهالسلام و بستن قضا نظر او را از مراعات صریح نهی و ترک تاویلداستان آدم و بسته شدن دید او توسط تقدیر از مراعات نهی صریح و ترک تأویل ۲۹ بیت
- 070 بخش ۷۰ - پا واپس کشیدن خرگوش از شیر چون نزدیک چاه رسیدعقب کشیدن خرگوش از شیر هنگامی که نزدیک چاه رسید ۳۴ بیت
- 071 بخش ۷۱ - پرسیدن شیر از سبب پای واپس کشیدن خرگوشپرسیدن شیر از دلیل عقب کشیدن خرگوش ۷ بیت
- 072 بخش ۷۲ - نظر کردن شیر در چاه و دیدن عکس خود را و آن خرگوش رانگاه کردن شیر در چاه و دیدن تصویر خود و آن خرگوش را ۳۵ بیت
- 073 بخش ۷۳ - مژده بردن خرگوش سوی نخچیران کی شیر در چاه فتادمژده بردن خرگوش به سوی حیوانات که شیر در چاه افتاد ۱۸ بیت
- 074 بخش ۷۴ - جمع شدن نخچیران گرد خرگوش و ثنا گفتن او راجمع شدن حیوانات دور خرگوش و ستایش او ۱۲ بیت
- 075 بخش ۷۵ - پند دادن خرگوش نخچیران را کی بدین شاد مشویدپند دادن خرگوش به حیوانات که به این شاد نباشید ۴ بیت
- 076 بخش ۷۶ - تفسیر رجعنا من الجهاد الاصغر الیالجهاد الاکبرتفسیر «رجعنا من الجهاد الأصغر إلى الجهاد الأکبر» ۱۷ بیت
- 077 بخش ۷۷ - آمدن رسول روم تا امیرالمؤمنین عمر رضیالله عنه و دیدن او کرامات عمر را رضیالله عنهآمدن فرستاده روم به نزد امیرالمؤمنین عمر و دیدن کرامات عمر ۲۵ بیت
- 078 بخش ۷۸ - یافتن رسول روم امیرالمؤمنین عمر را رضیالله عنه خفته به زیر درختیافتن امیرالمؤمنین عمر را در حال خواب زیر درخت توسط فرستاده روم ۳۱ بیت
- 079 بخش ۷۹ - سوال کردن رسول روم از امیرالمؤمنین عمر رضیالله عنهسوال کردن فرستاده روم از امیرالمؤمنین عمر ۳۴ بیت
- 080 بخش ۸۰ - اضافت کردن آدم علیهالسلام آن زلت را به خویشتن کی ربنا ظلمنا و اضافت کردن ابلیس گناه خود را به خدای تعالی کی بما اغویتنینسبت دادن آدم آن اشتباه را به خود که «ربنا ظلمنا» و نسبت دادن ابلیس گناه خود را به خدای متعال که «بما أغویتنی» ۲۹ بیت
- 081 بخش ۸۱ - تفسیر و هو معکم اینما کنتمتفسیر «و هو معکم أینما کنتم» ۶ بیت
- 082 بخش ۸۲ - سؤال کردن رسول روم از عمر رضیالله عنه از سبب ابتلای ارواح با این آب و گل جسمسوال کردن فرستاده روم از عمر درباره دلیل ابتلای ارواح به این جسم خاکی ۱۴ بیت
- 083 بخش ۸۳ - در معنی آنک من اراد ان یجلس مع الله فلیجلس مع اهل التصوفدر معنای اینکه «هر کس میخواهد با خدا بنشیند، با اهل تصوف بنشیند» ۱۸ بیت
- 084 بخش ۸۴ - قصهٔ بازرگان کی طوطی محبوس او، او را پیغام داد به طوطیان هندوستان هنگام رفتن به تجارتداستان بازرگانی که طوطی محبوس او به او پیغام داد تا هنگام سفر تجاری به طوطیان هندوستان برساند ۲۸ بیت
- 085 بخش ۸۵ - صفت اجنحهٔ طیور عقول الهیوصف بالهای پرندگان عقول الهی ۱۲ بیت
- 086 بخش ۸۶ - دیدن خواجه طوطیان هندوستان را در دشت و پیغام رسانیدن از آن طوطیدیدن طوطیان هندوستان توسط خواجه در دشت و رساندن پیغام از آن طوطی ۱۶ بیت
- 087 بخش ۸۷ - تفسیر قول فریدالدین عطار قدس الله روحه تو صاحب نفسی ای غافل میان خاک خون میخور که صاحبدل اگر زهری خورد آن انگبین باشدتفسیر قول فریدالدین عطار «تو صاحب نفسی ای غافل میان خاک خون میخور که صاحبدل اگر زهری خورد آن انگبین باشد» ۱۲ بیت
- 088 بخش ۸۸ - تعظیم ساحران مر موسی را علیهالسلام کی چه میفرمایی اول تو اندازی عصابزرگداشت ساحران از موسی که «چه میفرمایی اول تو اندازی عصا» ۳۴ بیت
- 089 بخش ۸۹ - باز گفتن بازرگان با طوطی آنچ دید از طوطیان هندوستانباز گفتن بازرگان به طوطی آنچه از طوطیان هندوستان دیده بود ۴۲ بیت
- 090 بخش ۹۰ - شنیدن آن طوطی حرکت آن طوطیان و مردن آن طوطی در قفص و نوحهٔ خواجه بر ویشنیدن آن طوطی حرکت آن طوطیان و مردن طوطی در قفس و شیون خواجه بر او ۷۲ بیت
- 091 بخش ۹۱ - تفسیر قول حکیم: به هرچ از راه وا مانی، چه کفر آن حرف و چه ایمان، به هرچ از دوست دور افتی، چه زشت آن نقش و چه زیبا، در معنی قوله علیهالسلام ان سعدا لغیور و انا اغیر من سعد و الله اغیر منی و من غیر ته حرم الفواحش ما ظهر منها و ما بطنتفسیر قول حکیم: «به هرچ از راه وا مانی، چه کفر آن حرف و چه ایمان، به هرچ از دوست دور افتی، چه زشت آن نقش و چه زیبا»، در معنای قول پیامبر «إن سعداً لغیور و أنا أغیر من سعد و الله أغیر مني و من غیرته حرم الفواحش ما ظهر منها و ما بطن» ۵۱ بیت
- 092 بخش ۹۲ - رجوع به حکایت خواجهٔ تاجربازگشت به داستان خواجه تاجر ۱۱ بیت
- 093 بخش ۹۳ - برون انداختن مرد تاجر طوطی را از قفس و پریدن طوطی مردهبیرون انداختن طوطی توسط مرد تاجر از قفس و پریدن طوطی مرده ۲۰ بیت
- 094 بخش ۹۴ - وداع کردن طوطی خواجه را و پریدنوداع کردن طوطی با خواجه و پریدن ۴ بیت
- 095 بخش ۹۵ - مضرت تعظیم خلق و انگشتنمای شدنزیان بزرگداشت مردم و انگشتنما شدن ۲۹ بیت
- 096 بخش ۹۶ - تفسیر ما شاء الله کانتفسیر «ما شاء الله کان» ۳۵ بیت
- 097 بخش ۹۷ - داستان پیر چنگی کی در عهد عمر رضی الله عنه از بهر خدا روز بینوایی چنگ زد میان گورستانداستان پیر چنگی که در عهد عمر از بهر خدا در روز بینوایی در میان گورستان چنگ زد ۳۸ بیت
- 098 بخش ۹۸ - در بیان این حدیث کی ان لربکم فی ایام دهرکم نفحات الا فتعر ضوا لهادر بیان این حدیث که «إن لربکم في أيام دهرکم نفحات ألا فتعرضوا لها» ۶۲ بیت
- 099 بخش ۹۹ - قصهٔ سوال کردن عایشه رضی الله عنها از مصطفی صلیالله علیه و سلم کی امروز باران بارید چون تو سوی گورستان رفتی جامههای تو چون تر نیستداستان سوال کردن عایشه از حضرت مصطفی که امروز باران بارید، چرا لباسهای تو وقتی به گورستان رفتی خیس نیست ۲۳ بیت
- 100 بخش ۱۰۰ - تفسیر بیت حکیم سنائی رضی الله عنه «آسمانهاست در ولایتِ جان، کارفرمای آسمان جهان» «در ره روح پست و بالاهاست، کوههای بلند و دریاهاست»تفسیر بیت حکیم سنائی «آسمانهاست در ولایت جان، کارفرمای آسمان جهان» «در ره روح پست و بالاهاست، کوههای بلند و دریاهاست» ۱۱ بیت
- 101 بخش ۱۰۱ - در معنی این حدیث کی اغتنموا برد الربیع الی آخرهدر معنای این حدیث که «إغتنموا برد الربیع» ۱۴ بیت
- 102 بخش ۱۰۲ - پرسیدن صدیقه رضیالله عنها از مصطفی صلیالله علیه و سلم کی سر باران امروزینه چه بودپرسیدن صدیقه از حضرت مصطفی که راز باران امروز چه بود ۱۲ بیت
- 103 بخش ۱۰۳ - بقیهٔ قصهٔ پیر چنگی و بیان مخلص آنادامه داستان پیر چنگی و بیان هدف آن ۳۲ بیت
- 104 بخش ۱۰۴ - در خواب گفتن هاتف مر عمر را رضی الله عنه کی چندین زر از بیت المال به آن مرد ده کی در گورستان خفته استدر خواب گفتن هاتف به عمر که چندین زر از بیتالمال به آن مرد که در گورستان خفته است بده ۹ بیت
- 105 بخش ۱۰۵ - نالیدن ستون حنانه چون برای پیغامبر صلی الله علیه و سلم منبر ساختند کی جماعت انبوه شد گفتند «ما روی مبارک ترا به هنگام وعظ نمیبینیم» و شنیدن رسول و صحابه آن ناله را و سؤال و جواب مصطفی صلی الله علیه و سلم با ستون صریحنالیدن ستون حنانه هنگامی که برای پیامبر منبر ساختند، چون جماعت زیاد شد گفتند «ما روی مبارک تو را هنگام موعظه نمیبینیم» و شنیدن پیامبر و صحابه آن ناله را و سوال و جواب صریح مصطفی با ستون ۴۱ بیت
- 106 بخش ۱۰۶ - اظهار معجزهٔ پیغمبر صلی الله علیه و سلم به سخن آمدن سنگریزه در دست ابوجهل علیه اللعنه و گواهی دادن سنگریزه بر حقیت محمد صلی الله علیه و سلم به رسالت اواظهار معجزه پیامبر به سخن آمدن سنگریزه در دست ابوجهل و شهادت دادن سنگریزه بر حقانیت محمد به رسالت او ۷ بیت
- 107 بخش ۱۰۷ - بقیهٔ قصهٔ مطرب و پیغام رسانیدن امیرالمؤمنین عُمَر -رضی الله عنه- به او آنچه هاتف آواز دادادامه داستان مطرب و رساندن پیغام امیرالمؤمنین عمر به او آنچه هاتف ندا داد ۳۸ بیت
- 108 بخش ۱۰۸ - گردانیدن عمر رضی الله عنه نظر او را از مقام گریه کی هستیست به مقام استغراقگرداندن عمر دید او را از مقام گریه که هستی است به مقام استغراق ۲۴ بیت
- 109 بخش ۱۰۹ - تفسیر دعای آن دو فرشته کی هر روز بر سر هر بازاری منادی میکنند کی اللهم اعط کل منفق خلفا اللهم اعط کل ممسک تلفا و بیان کردن کی آن منفق مجاهد راه حقست نی مسرف راه هواتفسیر دعای آن دو فرشته که هر روز بر سر هر بازاری ندا میدهند که «اللهم أعط کل منفق خلفاً اللهم أعط کل ممسک تلفاً» و بیان اینکه آن منفق مجاهد راه حق است نه مسرف راه هوا ۲۱ بیت
- 110 بخش ۱۱۰ - قصهٔ خلیفه کی در کرم در زمان خود از حاتم طائی گذشته بود و نظیر خود نداشتداستان خلیفهای که در کرم در زمان خود از حاتم طائی پیشی گرفته بود و نظیر خود نداشت ۸ بیت
- 111 بخش ۱۱۱ - قصهٔ اعرابی درویش و ماجرای زن با او به سبب قلت و درویشیداستان اعرابی درویش و ماجرای زن با او به دلیل فقر و درویشی ۱۲ بیت
- 112 بخش ۱۱۲ - مغرور شدن مریدان محتاج به مدعیان مزور و ایشان را شیخ و محتشم و واصل پنداشتن و نقل را از نقد فرق نادانستن و بر بسته را از بر رستهفریب خوردن مریدان محتاج از مدعیان دروغین و آنها را شیخ و بزرگ و واصل پنداشتن و فرق نگذاشتن بین نقل و نقد و بین بافته و برآمده ۱۹ بیت
- 113 بخش ۱۱۳ - در بیان آنک نادر افتد کی مریدی در مدعی مزور اعتقاد بصدق ببندد کی او کسی است و بدین اعتقاد به مقامی برسد کی شیخش در خواب ندیده باشد و آب و آتش او را گزند نکند و شیخش را گزند کند ولیکن بنادر نادردر بیان اینکه به ندرت اتفاق میافتد که مریدی در مدعی دروغین اعتقاد صادقانه ببندد که او کسی است و با این اعتقاد به مقامی برسد که شیخ او در خواب ندیده باشد و آب و آتش به او آسیبی نرساند و به شیخ او آسیب رساند، ولی این به ندرت نادر است ۵ بیت
- 114 بخش ۱۱۴ - صبر فرمودن اعرابی زن خود را و فضیلت صبر و فقر بیان کردن با زندستور دادن اعرابی به همسرش برای صبر و بیان فضیلت صبر و فقر با زن ۲۷ بیت
- 115 بخش ۱۱۵ - نصحیت کردن زن مر شوی را کی سخن افزون از قدم و از مقام خود مگو لم تقولون ما لا تفعلون کی این سخنها اگرچه راستست این مقام توکل ترا نیست و این سخن گفتن فوق مقام و معاملهٔ خود زیان دارد و کبر مقتا عند الله باشدنصیحت کردن زن به شوهرش که بیش از حد و مقام خود سخن نگو «لم تقولون ما لا تفعلون» که این سخنها اگرچه راست است، این مقام توکل تو نیست و این سخن گفتن بالاتر از مقام و معامله خود زیان دارد و «کبر مقتاً عند الله» است ۲۷ بیت
- 116 بخش ۱۱۶ - نصیحت کردن مرد مر زن را کی در فقیران به خواری منگر و در کار حق به گمان کمال نگر و طعنه مزن در فقر و فقیران به خیال و گمان بینوایی خویشتننصیحت کردن مرد به زن که به فقیران با خواری نگاه نکن و در کار حق با گمان کمال بنگر و به فقر و فقیران با خیال و گمان بینوایی خود طعنه نزن ۲۳ بیت
- 117 بخش ۱۱۷ - در بیان آنک جنبیدن هر کسی از آنجا کی ویست هر کس را از چنبرهٔ وجود خود بیند تابهٔ کبود آفتاب را کبود نماید و سرخ سرخ نماید چون تابهها از رنگها بیرون آید سپید شود از همه تابههای دیگر او راستگوتر باشد و امام باشددر بیان اینکه حرکت هر کس از آنجاست که اوست و هر کس را از دایره وجود خود میبیند، تابه کبود خورشید را کبود مینماید و سرخ را سرخ مینماید، وقتی تابهها از رنگها بیرون آید سپید شود و از همه تابههای دیگر او راستگوتر باشد و امام باشد ۲۹ بیت
- 118 بخش ۱۱۸ - مراعات کردن زن شوهر را و استغفار کردن از گفتهٔ خویشمراعات کردن زن شوهر را و استغفار کردن از سخن خود ۳۹ بیت
- 119 بخش ۱۱۹ - در بیان این خبر کی انهن یغلبن العاقل و یغلبهن الجاهلدر بیان این خبر که «إنهن یغلبن العاقل و یغلبهن الجاهل» ۵ بیت
- 120 بخش ۱۲۰ - تسلیم کردن مرد خود را به آنچ التماس زن بود از طلب معیشت و آن اعتراضِ زن را اشارات حق دانستن. به نزد عقلِ هر داننده ای هست، که با گردنده گرداننده ای هستتسلیم کردن مرد خود را به آنچه درخواست زن بود از طلب معاش و آن اعتراض زن را اشاره حق دانستن. «به نزد عقل هر داننده ای هست، که با گردنده گرداننده ای هست» ۹ بیت
- 121 بخش ۱۲۱ - در بیان آنک موسی و فرعون هر دو مسخر مشیتاند چنانک زهر و پازهر و ظلمات و نور و مناجات کردن فرعون بخلوت تا ناموس نشکنددر بیان اینکه موسی و فرعون هر دو مسخر مشیت هستند، چنانکه زهر و پازهر و ظلمات و نور و مناجات کردن فرعون در خلوت تا ناموس نشکند ۳۶ بیت
- 122 بخش ۱۲۲ - سبب حرمان اشقیا از دو جهان کی خسر الدنیا و الآخرةدلیل محرومیت بدبختان از دو جهان که «خسر الدنیا و الآخرة» ۲۷ بیت
- 123 بخش ۱۲۳ - حقیر و بیخصم دیدن دیدههای حس صالح و ناقهٔ صالح علیهالسلام را چون خواهد کی حق لشکری را هلاک کند در نظر ایشان حقیر نماید خصمان را و اندک اگرچه غالب باشد آن خصم و یقللکم فی اعینهم لیقضی الله امرا کان مفعولاحقیر و بیطرف دیدن دیدههای حس صالح و ناقه صالح هنگامی که حق میخواهد لشکری را هلاک کند، دشمنان را در نظرشان حقیر و اندک جلوه میدهد، هرچند آن دشمن غالب باشد «و یقللکم في أعینهم لیقضی الله أمراً کان مفعولاً» ۶۰ بیت
- 124 بخش ۱۲۴ - در معنی آنک مرج البحرین یلتقیان بینهما برزخ لا یبغیاندر معنای اینکه «مرج البحرین یلتقیان بینهما برزخ لا یبغیان» ۳۳ بیت
- 125 بخش ۱۲۵ - در معنی آنک آنچ ولی کند مرید را نشاید گستاخی کردن و همان فعل کردن کی حلوا طبیب را زیان ندارد اما بیماران را زیان دارد و سرما و برف انگور را زیان ندارد اما غوره را زیان دارد کی در راهست کی لیغفرلک الله ما تقدم من ذنبک و ما تاخردر معنای اینکه آنچه ولی انجام میدهد، مرید نباید جرأت کند و همان کار را انجام دهد که حلوا برای طبیب زیان ندارد اما برای بیماران زیان دارد و سرما و برف برای انگور زیان ندارد اما برای غوره زیان دارد که در راه است که «لیغفرلک الله ما تقدم من ذنبک و ما تأخر» ۱۳ بیت
- 126 بخش ۱۲۶ - مخلص ماجرای عرب و جفت اوخلاصه ماجرای عرب و همسرش ۲۷ بیت
- 127 بخش ۱۲۷ - دل نهادن عرب بر التماس دلبر خویش و سوگند خوردن کی درین تسلیم مرا حیلتی و امتحانی نیستدل نهادن عرب بر درخواست دلبر خویش و سوگند خوردن که در این تسلیم من حیلتی و امتحانی ندارم ۴۱ بیت
- 128 بخش ۱۲۸ - تعیین کردن زن طریق طلب روزی کدخدای خود را و قبول کردن اوتعیین کردن زن شیوه طلب روزی شوهرش را و قبول کردن او ۱۹ بیت
- 129 بخش ۱۲۹ - هدیه بردن عرب سبوی آب باران از میان بادیه سوی بغداد به امیرالمؤمنین بر پنداشت آنک آنجا هم قحط آبستهدیه بردن عرب سبوی آب باران از میان بیابان به سوی بغداد به امیرالمؤمنین، به گمان اینکه آنجا هم قحطی آب است ۱۷ بیت
- 130 بخش ۱۳۰ - در نمد دوختن زن عرب سبوی آب باران را و مهر نهادن بر وی از غایت اعتقاد عربدر نمد دوختن زن عرب سبوی آب باران را و مهر نهادن بر آن از نهایت اعتقاد عرب ۲۴ بیت
- 131 بخش ۱۳۱ - در بیان آنک چنانک گدا عاشق کرمست و عاشق کریم، کرمِ کریم هم عاشق گداست اگر گدا را صبر بیش بود کریم بر در او آید و اگر کریم را صبر بیش بود گدا بر در او آید اما صبر گدا کمال گداست و صبر کریم نقصان اوستدر بیان اینکه همانطور که گدا عاشق کرم و عاشق کریم است، کرم کریم هم عاشق گداست، اگر گدا صبر بیشتری داشته باشد کریم بر در او میآید و اگر کریم صبر بیشتری داشته باشد گدا بر در او میآید، اما صبر گدا کمال گداست و صبر کریم نقصان اوست ۸ بیت
- 132 بخش ۱۳۲ - فرق میان آنک درویش است به خدا و تشنهٔ خدا و میان آنک درویش است از خدا و تشنهٔ غیرستفرق میان آنکه به خدا درویش و تشنه خداست و میان آنکه از خدا درویش و تشنه غیر است ۲۲ بیت
- 133 بخش ۱۳۳ - پیش آمدن نقیبان و دربانان خلیفه از بهر اکرام اعرابی و پذیرفتن هدیهٔ او راپیش آمدن نقیبان و دربانیان خلیفه برای اکرام اعرابی و پذیرفتن هدیه او ۲۸ بیت
- 134 بخش ۱۳۴ - در بیان آنک عاشق دنیا بر مثال عاشق دیواریست کی بر او تاب آفتاب زند و جهد و جهاد نکرد تا فهم کند کی آن تاب و رونق از دیوار نیست از قرص آفتابست در آسمان چهارم لاجرم کلی دل بر دیوار نهاد چون پرتو آفتاب به آفتاب پیوست او محروم ماند ابدا و حیل بینهم و بین ما یشتهوندر بیان اینکه عاشق دنیا مانند عاشق دیواری است که خورشید بر آن میتابد و تلاش نمیکند تا بفهمد که آن تابش و رونق از دیوار نیست، از قرص خورشید در آسمان چهارم است، لذا کلی دل بر دیوار نهاد، چون پرتو خورشید به خورشید پیوست، او محروم ماند ابداً و «حیل بینهم و بین ما یشتهون» ۴ بیت
- 135 بخش ۱۳۵ - مثل عرب اذا زنیت فازن بالحرة و اذا سرقت فاسرق الدرةضربالمثل عربی «اذا زنیت فازن بالحرة و اذا سرقت فاسرق الدرة» ۱۰ بیت
- 136 بخش ۱۳۶ - سپردن عرب هدیه را یعنی سبو را به غلامان خلیفهسپردن عرب هدیه را یعنی سبو را به غلامان خلیفه ۲۰ بیت
- 137 بخش ۱۳۷ - حکایت ماجرای نحوی و کشتیبانداستان ماجرای نحوی و کشتیبان ۱۸ بیت
- 138 بخش ۱۳۸ - قبول کردن خلیفه هدیه را و عطا فرمودن با کمال بینیازی از آن هدیه و از آن سبوقبول کردن خلیفه هدیه را و عطا فرمودن با کمال بینیازی از آن هدیه و از آن سبو ۸۱ بیت
- 139 بخش ۱۳۹ - در صفت پیر و مطاوعت ویدر وصف پیر و اطاعت از او ۲۵ بیت
- 140 بخش ۱۴۰ - وصیت کردن رسول صلی الله علیه و سلم مر علی را کرم الله وجهه کی چون هر کسی به نوع طاعتی تقرب جوید به حق، تو تقرب جوی به صحبت عاقل و بندهٔ خاص تا ازیشان همه پیشقدمتر باشیوصیت کردن پیامبر به علی که وقتی هر کس به نوعی طاعت به حق تقرب میجوید، تو به مصاحبت عاقل و بنده خاص تقرب جوی تا از همه پیشقدمتر باشی ۲۲ بیت
- 141 بخش ۱۴۱ - کبودی زدن قزوینی بر شانهگاه صورت شیر و پشیمان شدن او به سبب زخم سوزنکبودی زدن قزوینی بر شانه تصویر شیر و پشیمان شدن او به دلیل زخم سوزن ۳۲ بیت
- 142 بخش ۱۴۲ - رفتن گرگ و روباه در خدمت شیر به شکاررفتن گرگ و روباه در خدمت شیر به شکار ۲۹ بیت
- 143 بخش ۱۴۳ - امتحان کردن شیر گرگ را و گفتن کی پیش آی ای گرگ بخش کن صیدها را میان ماامتحان کردن شیر گرگ را و گفتن که «پیش آی ای گرگ، شکارها را میان ما تقسیم کن» ۱۴ بیت
- 144 بخش ۱۴۴ - قصه آنکس کی در یاری بکوفت از درون گفت کیست آن گفت منم گفت چون تو توی در نمیگشایم هیچ کس را از یاران نمیشناسم کی او من باشد بروداستان آن کس که دری را کوفت، از درون گفته شد کیست؟ گفت: منم. گفته شد: چون تویی، در را نمیگشایم. هیچ کس از یاران را نمیشناسم که او من باشد. برو ۴۶ بیت
- 145 بخش ۱۴۵ - ادب کردن شیر گرگ را کی در قسمت بیادبی کرده بودتأدیب کردن شیر گرگ را که در تقسیم بیادبی کرده بود ۲۲ بیت
- 146 بخش ۱۴۶ - تهدید کردن نوح علیهالسلام مر قوم را کی با من مپیچید کی من روپوشم با خدای میپیچید در میان این بحقیقت ای مخذولانتهدید کردن نوح قوم را که با من درنیفتید که من روپوشم، با خدا درمیافتید در میان این به حقیقت ای خوارشدگان ۲۶ بیت
- 147 بخش ۱۴۷ - نشاندن پادشاه، صوفیانِ عارف را پیش روی خویش تا چشمشان بدیشان روشن شودنشاندن پادشاه، صوفیان عارف را پیش روی خویش تا چشمشان به ایشان روشن شود ۷ بیت
- 148 بخش ۱۴۸ - آمدن مهمان پیش یوسف علیهالسلام و تقاضا کردن یوسف علیهالسلام ازو تحفه و ارمغانآمدن مهمان نزد یوسف و درخواست هدیه و ارمغان از یوسف ۳۵ بیت
- 149 بخش ۱۴۹ - گفتن مهمان یوسف علیهالسلام کی آینهای آوردمت کی تا هر باری کی در وی نگری روی خوب خویش را بینی مرا یاد کنیگفتن مهمان به یوسف که آینهای آوردمت تا هر بار که در آن نگاه میکنی روی زیبای خویش را ببینی، مرا یاد کنی ۳۶ بیت
- 150 بخش ۱۵۰ - مرتد شدن کاتب وحی به سبب آنک پرتو وحی برو زد آن آیت را پیش از پیغامبر صلی الله علیه و سلم بخواند گفت پس من هم محل وحیممرتد شدن کاتب وحی به دلیل اینکه پرتو وحی بر او زد، آن آیه را پیش از پیامبر خواند و گفت: پس من هم محل وحیام ۷۰ بیت
- 151 بخش ۱۵۱ - دعا کردن بلعم با عور کی موسی و قومش را از این شهر کی حصار دادهاند بی مراد باز گردان و مستجاب شدن دعای اودعا کردن بلعم باعور که موسی و قومش را از این شهر که محاصره کردهاند، نامراد بازگردان و مستجاب شدن دعای او ۲۳ بیت
- 152 بخش ۱۵۲ - اعتماد کردن هاروت و ماروت بر عصمت خویش و امیری اهل دنیا خواستن و در فتنه افتادناعتماد کردن هاروت و ماروت بر عصمت خویش و درخواست امیری اهل دنیا و در فتنه افتادن ۲۴ بیت
- 153 بخش ۱۵۳ - باقی قصهٔ هاروت و ماروت و نکال و عقوبت ایشان هم در دنیا بچاه بابلبقیه داستان هاروت و ماروت و عذاب و عقوبت آنها در دنیا در چاه بابل ۱۶ بیت
- 154 بخش ۱۵۴ - به عیادت رفتن کر بر همسایهٔ رنجور خویشبه عیادت رفتن کر بر همسایه بیمار خویش ۳۶ بیت
- 155 بخش ۱۵۵ - اول کسی کی در مقابلهٔ نص قیاس آورد ابلیس بوداولین کسی که در مقابل نص قیاس آورد ابلیس بود ۳۰ بیت
- 156 بخش ۱۵۶ - در بیان آنک حال خود و مستی خود پنهان باید داشت از جاهلاندر بیان اینکه حال خود و مستی خود را باید از جاهلان پنهان داشت ۴۱ بیت
- 157 بخش ۱۵۷ - قصهٔ مری کردن رومیان و چینیان در علم نقاشی و صورتگریداستان رقابت رومیان و چینیان در علم نقاشی و صورتگری ۳۳ بیت
- 158 بخش ۱۵۸ - پرسیدن پیغمبر صلی الله علیه و سلم مر زید را که امروز چونی و چون برخاستی و جواب گفتن او که اصبحت ممنا یا رسول اللهپرسیدن پیامبر از زید که امروز چونی و چون برخاستی و پاسخ او که «أصبحت مؤمناً یا رسول الله» ۸۴ بیت
- 159 بخش ۱۵۹ - متهم کردن غلامان و خواجهتاشان مر لقمان را کی آن میوههای ترونده را که میآوردیم او خورده استمتهم کردن غلامان و خواجهتاشان لقمان را که میوههای تازه را که میآوردیم او خورده است ۲۴ بیت
- 160 بخش ۱۶۰ - بقیهٔ قصه زید در جواب رسول صلی الله علیه و سلمبقیه داستان زید در پاسخ به پیامبر ۴۸ بیت
- 161 بخش ۱۶۱ - گفتن پیغامبر صلی الله علیه و سلم مر زید را کی این سر را فاشتر ازین مگو و متابعت نگهدارگفتن پیامبر به زید که این راز را بیشتر از این فاش مگو و پیروی را حفظ کن ۱۲ بیت
- 162 بخش ۱۶۲ - رجوع به حکایت زیدبازگشت به داستان زید ۳۹ بیت
- 163 بخش ۱۶۳ - آتش افتادن در شهر به ایام عمر رضی الله عنهآتش گرفتن شهر در ایام عمر ۱۴ بیت
- 164 بخش ۱۶۴ - خدو انداختن خصم در روی امیر المؤمنین علی کرم الله وجهه و انداختن امیرالمؤمنین علی شمشیر از دستآب دهان انداختن دشمن بر روی امیرالمؤمنین علی و انداختن شمشیر از دست امیرالمؤمنین علی ۵۲ بیت
- 165 بخش ۱۶۵ - سؤال کردن آن کافر از علی کرم الله وجهه کی بر چون منی مظفر شدی شمشیر از دست چون انداختیسوال کردن آن کافر از علی که بر چون منی پیروز شدی، چرا شمشیر از دست انداختی ۱۵ بیت
- 166 بخش ۱۶۶ - جواب گفتن امیر المؤمنین کی سبب افکندن شمشیر از دست چه بوده است در آن حالتپاسخ امیرالمؤمنین که دلیل انداختن شمشیر از دست در آن حالت چه بود ۵۷ بیت
- 167 بخش ۱۶۷ - گفتن پیغامبر صلی الله علیه و سلم به گوش رکابدار امیرالمؤمنین علی کرم الله وجهه کی کشتن علی بر دست تو خواهد بودن خبرت کردمگفتن پیامبر به گوش رکابدار امیرالمؤمنین علی که «کشتن علی به دست تو خواهد بود، خبرت کردم» ۴۹ بیت
- 168 بخش ۱۶۸ - تعجب کردن آدم علیهالسلام از ضلالت ابلیس لعین و عجب آوردنتعجب آدم از گمراهی ابلیس ملعون و شگفتزدگی او ۳۱ بیت
- 169 بخش ۱۶۹ - بازگشتن به حکایت علی کرم الله وجهه و مسامحت کردن او با خونی خویشبازگشت به داستان علی و مسامحت او با قاتل خویش ۱۴ بیت
- 170 بخش ۱۷۰ - افتادن رکابدار هر باری پیش امیر المؤمنین علی کرم الله وجهه کی ای امیر المؤمنین مرا بکش و ازین قضا برهانهر بار افتادن رکابدار پیش امیرالمؤمنین علی که «ای امیرالمؤمنین مرا بکش و از این تقدیر رها کن» ۱۰ بیت
- 171 بخش ۱۷۱ - بیان آنک فتح طلبیدن مصطفی صلی الله علیه و سلم مکه را و غیر مکه را جهت دوستی ملک دنیا نبود چون فرموده است الدنیا جیفة بلک بامر بودبیان اینکه طلب فتح مکه و غیر مکه توسط پیامبر به خاطر دوستی دنیا نبود، چون فرموده است «الدنیا جیفة» بلکه به امر الهی بود ۲۷ بیت
- 172 بخش ۱۷۲ - گفتن امیر المؤمنین علی کرم الله وجهه با قرین خود کی چون خدو انداختی در روی من نفس من جنبید و اخلاص عمل نماند مانع کشتن تو آن شدگفتن امیرالمؤمنین علی به همراه خود که «چون آب دهان انداختی در روی من، نفس من جنبید و اخلاص عمل نماند، مانع کشتن تو آن شد» ۲۹ بیت