خواندن› دفتر ۱› بخش ۷ - خلوت طلبیدن آن ولی از پادشاه جهت دریافتن رنج کنیزک› بیت ۱۵۲
M1:152 — وز سَرِ سوزن همی جوید سرش / ور نیابد، میکُند با لب تَرَش
M1:152
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
این بیت، روش دقیق و ظریفِ یافتن یک خارِ پنهان در پا را توصیف میکند: فرد با نوک سوزن جای خار را میکاود و اگر پیدا نشود، با آب دهان پوست را نرم میکند تا خار نمایان شود.
این بیت بخشی از یک تمثیل است که مولانا برای نشان دادن مهارت و دقت طبیب الهی در تشخیص بیماری کنیزک به کار میبرد. همانطور که پیدا کردن یک خار کوچک در پا نیازمند دقت و حوصله است، یافتن «خارِ عشق» در دل کنیزک نیز به همان اندازه ظرافت میخواهد.
مولانا تصویری بسیار دقیق و ملموس ارائه میدهد: شخصی که خاری در پایش رفته، با نوک سوزن به آرامی پوست را میکاود تا سرِ پنهانِ خار را بیابد. اگر خار دیده نشود، محل زخم را با لب یا زبانش مرطوب میکند. این کار دو فایده دارد: اول اینکه پوست نرمتر شده و جستجو آسانتر میشود، و دوم اینکه رطوبت و تغییر رنگ پوست ممکن است محل دقیق خار را بهتر نشان دهد.
این تصویرسازی، مقدمهای است برای بیت بعدی که نتیجهگیری اصلی را در خود دارد: «خار در پا شد چنین دشواریاب / خار در دل چون بود؟ وا ده جواب». مولانا با این تمثیل، کار حکیم را که در حال نبضگیری و پرسش از کنیزک است، به کار دقیقِ یک خارچین تشبیه میکند. او نیز با پرسشهای ظریف خود (که مانند نوک سوزن عمل میکنند)، به دنبال یافتن نام معشوقی است که چون خاری در دل کنیزک خلیده و او را بیمار کرده است. این روش، نمادی از تشخیص ریشهای و عمیق دردهای روحی و معنوی است، نه درمان سطحی علائم.
- همی جوید
- میجوید، جستجو میکند (فعل استمراری در فارسی قدیم)
- ور
- مخفف «و اگر»
- با لب ترش
- با لبش آن را خیس میکند، با آب دهان مرطوبش میکند
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.