خواندن› دفتر ۱› بخش ۱۲ - داستان آن پادشاه جهود کی نصرانیان را می‌کشت از بهر تعصب› بیت ۳۳۹
M1:339 — شاه، از حِقْدِ جُهودانه چنان / گشت اَحوَل، کَالْاَمانْ یا رَب اَمان
M1:339
شرحِ سروش — برگرفته از لکچرهای ضبط شدهٔ مثنوی وی
این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.
ترجمه و معنا
ترجمه به فارسی روان: شاه، از کینه و بدخواهیِ متعصبانهٔ یهودوار [یا بسیار لجوجانه] چنان کج‌بین شد که آدم می‌گوید پناه بر خدا، ای پروردگار، پناه! معنا: از شدت تعصب و کینه‌ای شدید و عنادورزانه، ادراک پادشاه چنان دچار انحراف گشت که حقیقت را وارونه می‌دید و به سبب این کج‌بینی، دست به ستمی عظیم زد.
شرح
مولانا در اینجا، شاهی را به تصویر می‌کشد که از «حِقْدِ جُهودانه» چنان «اَحوَل» گشته که پناه بر خدا، از ظلم او چه پناهی می‌توان جست. «حقد جهودانه» در اینجا به معنای کینه و بدخواهیِ سخت و لجوجانه است، نه لزوماً اشاره‌ای مستقیم به قوم یهود، بلکه وصفی است از تعصب و عنادی کور که دیدِ فرد را تباه می‌کند. این حقد، در ادامهٔ بحث پیشین مولانا دربارهٔ قاضی رشوت‌خوار، همان بیماری درونی است که چشم جان را کج‌بین (اَحوَل) می‌سازد؛ کسی که احول است، یک چیز را دو چیز می‌بیند، یا آن را کج و معوج می‌بیند. شاهِ قصه، بر اثر این کج‌بینی باطنی، دیگر قادر به تشخیص ظالم از مظلوم نیست و در سایهٔ توهمِ دفاع از دین موسی، هزاران مؤمن مظلوم را به قتل می‌رساند. این، نهایتِ تباهی در حکومت است: آنجا که کج‌بینی درونی حاکم، نه تنها او را از دیدن حقیقت بازمی‌دارد، بلکه دین و آیین را هم ابزاری برای توجیه خونریزی و ستمگری می‌سازد.
مولانا سپس به وزیر این شاه اشاره می‌کند که وزیری «گبر» (بدنهاد و بی‌دین، نه لزوماً زرتشتی) و «اشوه‌ده» (مکار و فریبکار) است. این وزیر چنان چیره دست در نیرنگ است که «بر آب از مکر بربستی گره». گره زدن بر آب، کنایه از اوج مکر و حیله‌گری است؛ چیزی که در ظاهر محال می‌نماید، اما مکاران آن را ممکن می‌سازند. من خود بارها گفته‌ام که این مکر، در زمانهٔ ما خود را به شکل تکنولوژی نشان می‌دهد؛ تکنولوژی، تجلی عینی همان مکاری و گره زدن بر آب است. این تصویر نشان می‌دهد که چگونه ادراک کج حاکم، راه را برای مکر وزیران باز می‌کند و یک حکومت را به کلی فاسد می‌سازد؛ جایی که نه پادشاه درست می‌بیند و نه مشاورانش جز به نیرنگ و فریب مشغول‌اند. مولانا با این تمثیل‌ها، ریشه‌های فساد درونی حکومت‌ها و انسان‌ها را، که از کج‌بینی و حقد سرچشمه می‌گیرد، به زیبایی واکاوی می‌کند.
نکات کلیدی
- کینه و تعصب کور (حقد جهودانه) چشم باطن را کج‌بین (احول) ساخته و حقایق را وارونه می‌نمایاند.
- حاکمی که دیدش احول گشته، به نام دین و حق، دست به ظلم و کشتار بی‌گناهان می‌زند.
- فساد درونی حاکمان، مکارترین وزیران را جذب و زمینه را برای گسترش مکر و حیله‌گری فراهم می‌کند.
- مولانا با واژگانی چون «جهودانه» و «گبر»، به بدنهادی و لجاجت اخلاقی اشاره می‌کند، نه لزوماً به قومیت یا دین خاصی.
- مکر و حیله‌گری می‌تواند به حدی رسد که «بر آب گره ببندد»، یعنی محالات را ممکن سازد، همانند تکنولوژی در عصر حاضر.
Sources: d1-s29 · 40:59 d1-s29 · 41:58
This text was reconstructed from Dr. Abdolkarim Soroush's recorded Masnavi lectures. It has not been reviewed and approved by him.
Translation & meaning
Translation: The King, from such ḥiqd-i jehūdāna (Jewish-like/stubborn malice),
Became aḥwal (squint-eyed), calling out: al-amān, yā Rabb, amān! (Refuge, O Lord, refuge!)
Meaning: Driven by an intense, prejudiced and stubborn malice, the King's perception became so warped that he saw reality askew, leading him to commit terrible injustices.
Explanation
Here, Rumi portrays a king so afflicted by ḥiqd-i jehūdāna that he becomes aḥwal, prompting one to exclaim, 'Refuge, O Lord, refuge!' Ḥiqd-i jehūdāna signifies an intense, stubborn, and malicious prejudice, not necessarily a direct indictment of the Jewish people, but rather a description of a blind fanaticism and obstinacy that corrupts one's inner vision. This malice, following Rumi's earlier discussion of a corrupt judge, is the very internal ailment that distorts the eye of the soul, making it aḥwal (squint-eyed); one who is aḥwal sees one thing as two, or perceives it as crooked and deformed. The king, blinded by this inner distortion, can no longer distinguish the oppressor from the oppressed. Under the delusion of defending the religion of Moses, he massacres thousands of innocent believers. This is the ultimate governmental decay: when the internal astigmatism of the ruler not only prevents him from seeing the truth but also turns faith into an instrument for justifying bloodshed and tyranny.
Rumi then introduces the king's vizier, described as Gabr (malevolent and irreligious, not necessarily Zoroastrian) and ashva-deh (cunning and deceptive). This vizier is so adept at trickery that he could 'tie knots on water' (bar āb az makr barbastī girih), a metaphor for the peak of cunning and artifice; something that seems impossible on the surface, but the cunning make it real. I have often argued that this very cunning manifests itself in our age as technology; technology is the concrete embodiment of such artifice and 'tying knots on water.' This imagery reveals how the ruler's warped perception paves the way for the viziers' machinations, utterly corrupting a government; a state where neither the king sees correctly nor his advisors engage in anything but trickery and deception. Through these parables, Rumi beautifully dissects the internal roots of corruption in governments and individuals, stemming from distorted perception and malice.
Key takeaways
- Blind prejudice and malice (
ḥiqd-i jehūdāna) distort inner perception, making one 'squint-eyed' (aḥwal) and twisting reality. - A ruler whose vision is warped by prejudice commits tyranny and slaughters innocents in the name of religion and justice.
- The internal corruption of leaders attracts the most cunning advisors, fostering an environment of deceit and trickery.
- Rumi uses terms like
jehūdānaandGabrto denote moral depravity and obstinacy, rather than specific ethnicities or religions. - Cunning and artifice can reach such extremes as to 'tie knots on water,' making the impossible possible, much like technology in the modern era.
Sources: d1-s29 · 40:59 d1-s29 · 41:58
به زبانِ تو — AI
Driven by an intense and obstinate malice, the king's perception became so warped that it led him to commit terrible injustices, prompting a cry for divine protection.
Rumi applies the preceding lesson about distorted vision to the story's antagonist, a Jewish king persecuting Christians. The king's inner state is defined by ḥiqd-i jehūdāna, a phrase that, in this context, signifies a deep-seated, stubborn malice and fanatical prejudice. This is not necessarily an indictment of a people, but a description of a type of blind obstinacy that corrupts one's soul.
This internal malice makes the king aḥwal (cross-eyed or squint-eyed), a recurring metaphor in the Masnavi for a spiritual and perceptual distortion. Just as a cross-eyed person sees one object as two, or sees things crookedly, the king's hatred makes him incapable of seeing reality clearly. He can no longer distinguish truth from falsehood, or the oppressed from the oppressor.
The result of this spiritual blindness is a catastrophe of governance. Believing he is defending his faith (the religion of Moses), the king commits mass murder against innocent believers. His corrupted inner vision turns religion into a justification for tyranny, representing the ultimate decay of a ruler and his state.
- حِقْدِ جُهودانه
- Lit. 'Jewish malice' or 'Judaic spite.' Here, it signifies a stubborn, obstinate, and deeply prejudiced hatred, a type of blind fanaticism that corrupts one's perception. Rumi uses it to describe a quality of character rather than making a statement about a specific ethnicity.
- اَحوَل
- Cross-eyed, squint-eyed. A key metaphor in the Masnavi for a distorted spiritual or psychological perception. One who is 'aḥwal' sees reality incorrectly, often seeing duality where there is unity, due to inner corruption like anger, greed, or malice.
- کَالْاَمانْ یا رَب اَمان
- An Arabic phrase meaning 'Refuge, O Lord, refuge!' or 'Grant safety/protection, O Lord, protection!' It is an exclamation of horror or a plea for divine help in the face of a terrible situation.
由于强烈而固执的偏见与恶意，国王的感知变得如此扭曲，以至于他颠倒黑白，并因此犯下了滔天暴行。
鲁米在此描绘了一位国王，他因“犹太式的怨毒”（حِقْدِ جُهودانه）而变得“斜视”（اَحوَل），其暴行令人不禁呼求主的庇护。这里的“犹太式的怨毒”并非特指犹太民族，而是形容一种顽固、盲目的偏执与敌意，它会彻底败坏人的内在视野。这种怨毒，延续了鲁米前文关于贪腐法官的讨论，正是那种能让心灵之眼“斜视”的内疾。斜视之人，会将一物看成两物，或视物扭曲变形。故事中的国王，正因这种内在的视觉扭曲，再也无法分辨压迫者与受害者。他活在捍卫摩西宗教的幻觉之下，屠杀了成千上万无辜的信徒。这便是一个政权腐朽的极致：统治者内心的歪曲不仅使其无法看见真相，更将宗教信仰当作了粉饰屠杀与暴政的工具。
鲁米接着提到国王的维齐尔（宰相），形容他“拜火教徒一般”（گبر）——意指其品性邪恶、毫无信仰，而非真是祆教徒——且“狡诈欺瞒”（اشوه‌ده）。这位维齐尔的骗术如此高明，竟能“凭诡计在水上打结”。在水上打结，比喻登峰造极的狡猾与欺诈；看似不可能之事，欺瞒者却能将其变为现实。这一意象揭示了统治者扭曲的感知如何为大臣的阴谋诡计大开方便之门，从而使整个政权彻底腐化。在这样的国度里，国王看不清真相，其谋士们则除了玩弄权术、欺上瞒下外别无他事。通过这些寓言，鲁米深刻地剖析了源于视觉扭曲和怨毒的、存在于政权与个人内心的腐败根源。
- حِقْدِ جُهودانه
- 犹太式的怨毒或恶意。在此处，它并非指特定民族，而是形容一种极其顽固、充满偏见的敌意，一种盲目的狂热。
- اَحوَل
- 斜视的，眼睛有毛病的。在《玛斯纳维》中，这常被用作一个隐喻，指因内在的欲望、愤怒或偏见而导致感知扭曲、无法看清真相的人。
- اَمان
- （阿拉伯语）庇护、安全、避难。诗句中反复出现的“求您庇护，主啊，庇护！”（کَالْاَمانْ یا رَب اَمان）是一种面对巨大灾难或不公时的呼救与哀告。
از شدت تعصب و کینه‌ای لجوجانه، بینش و درک پادشاه چنان دچار انحراف شد که حقیقت را وارونه می‌دید و به سبب همین کج‌بینی، دست به ستمی بزرگ زد.
مولانا در اینجا، شاهی را به تصویر می‌کشد که از «حِقْدِ جُهودانه» چنان «اَحوَل» (کج‌بین) گشته که از ظلم او باید به خدا پناه برد. «حقد جهودانه» در اینجا به معنای کینه و بدخواهیِ سخت و لجوجانه است، نه لزوماً اشاره‌ای مستقیم به قوم یهود، بلکه وصفی است از تعصب و عنادی کور که دیدِ فرد را تباه می‌کند.
این کینه، در ادامهٔ بحث پیشین مولانا دربارهٔ قاضی رشوت‌خوار، همان بیماری درونی است که چشم جان را کج‌بین می‌سازد؛ کسی که احول است، یک چیز را دو چیز می‌بیند یا آن را کج و معوج می‌بیند. شاهِ قصه، بر اثر این کج‌بینی باطنی، دیگر قادر به تشخیص ظالم از مظلوم نیست و در سایهٔ توهمِ دفاع از دین موسی، هزاران مؤمن مظلوم را به قتل می‌رساند. این، نهایتِ تباهی در حکومت است: آنجا که کج‌بینی درونی حاکم، نه تنها او را از دیدن حقیقت بازمی‌دارد، بلکه دین و آیین را هم ابزاری برای توجیه خونریزی و ستمگری می‌سازد.
این کج‌بینی و فساد درونی حاکم، راه را برای مکر وزیران باز می‌کند و یک حکومت را به کلی فاسد می‌سازد؛ جایی که نه پادشاه درست می‌بیند و نه مشاورانش جز به نیرنگ و فریب مشغول‌اند. مولانا با این تمثیل‌ها، ریشه‌های فساد درونی حکومت‌ها و انسان‌ها را، که از کج‌بینی و حقد سرچشمه می‌گیرد، به زیبایی واکاوی می‌کند.
- حِقْدِ جُهودانه
- کینه و دشمنیِ سرسختانه و لجوجانه؛ تعصب کور
- اَحوَل
- لوچ، دوبین، کسی که یک چیز را دو تا می‌بیند؛ کنایه از کج‌بینی و درک نادرست
- کَالْاَمانْ یا رَب اَمان
- که باید گفت امان، ای پروردگار، امان! (فریادی برای پناه بردن به خدا از شدت یک فاجعه)
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.