M1:504 — تا ز زهر و از شکر در نگذری / کی تو از گلزار وحدت بو بری

这句诗出自一个故事，讲述一位邪恶的维齐尔（وزیر, vazīr，大臣）为了从内部瓦解基督教，伪造了许多互相矛盾的福音书卷。有的书卷说“去寻找一位上师”，有的却说“你自己就是上师”；有的说“万物为一”，有的则反驳说“百又岂能是一？”

鲁米将这些相互冲突的教条比作“毒药与蜜糖”（زهر و شکر）。它们代表了所有在现象世界中的二元对立：苦与乐、善与恶、肯定与否定、允许与禁止。这些都是心智层面的分别，是通往真理路上的必要阶段，但它们本身并非终点。

此处的“一体花园”（گلزار وحدت）是苏菲思想中的核心概念，指代神圣实在的境界。在那里，所有的对立都消融了，万物显现出其统一的本质。鲁米指出，求道者必须“超越”（در گذشتن）这些二元对立的范畴。仅仅停留在分辨哪个是毒药、哪个是蜜糖的层面，就如同只在花园门口争论，永远无法真正走进去，亲身嗅闻到那合一的芬芳。真正的灵性体验，在于超越心智的判断，进入一个不再有分别的、纯粹经验的领域。

این بیت نتیجه‌گیری مولانا از داستان وزیری است که برای گمراه کردن مسیحیان، در انجیل احکام متناقض وارد کرد. او برخی دستورات را شیرین و دلپذیر (شکر) و برخی دیگر را تلخ و دشوار (زهر) جلوه داد تا مردم را میان این تضادها سرگردان کند.

مولانا می‌گوید راه رسیدن به «وحدت» و حقیقت یکتا، عبور از این دوگانگی‌هاست. «زهر» و «شکر» نماد تمام تضادهای ذهنی و عقیدتی هستند که ما را در سطح ظواهر نگه می‌دارند: لذت و رنج، کفر و ایمان، جبر و اختیار، و عقاید به ظاهر ضد و نقیضی که آن وزیر در کتاب آسمانی وارد کرده بود. تا زمانی که سالک در این مرحله باقی بماند و ذهن خود را درگیر این کند که کدام «شکر» را بردارد و از کدام «زهر» بپرهیزد، در عالم کثرت و جدایی باقی می‌ماند.

«گلزار وحدت» استعاره‌ای زیبا برای ساحت یکپارچگی و حقیقت محض است. همان‌طور که در یک باغ، گل‌های گوناگون در نهایت جزئی از یک کل واحد هستند، در عالم معنا نیز تمام تضادها در یک حقیقت بزرگ‌تر حل می‌شوند. اما برای درک این وحدت، باید از سطح تمایزات و تضادها «درگذشت» و به عمق نگریست. شرط استشمام رایحه‌ی این باغ، رهایی از قضاوت‌های دوگانه و نگاهی فراتر از تضادهای ظاهری است.