خواندن› دفتر ۵› بخش ۵۹ - داستان آن کنیزک کی با خر خاتون شهوت میراند و او را چون بز و خرس آموخته بود شهوت راندن آدمیانه و کدویی در قضیب خر میکرد تا از اندازه نگذرد خاتون بر آن وقوف یافت لکن دقیقهٔ کدو را ندید کنیزک را به بهانه به راه کرد جای دور و با خر جمع شد بیکدو و هلاک شد به فضیحت کنیزک بیگاه باز آمد و نوحه کرد که ای جانم و ای چشم روشنم کیر دیدی کدو ندیدی ذکر دیدی آن دگر ندیدی کل ناقص ملعون یعنی کل نظر و فهم ناقص ملعون و اگر نه ناقصان ظاهر جسم مرحوماند ملعون نهاند بر خوان لیس علی الاعمی حرج نفی حرج کرد و نفی لعنت و نفی عتاب و غضب› بیت ۱۳۷۹
M5:1379 — آب حاضر باید و فرهنگ نیز / تا پزد آب دیگ سالم در ازیز
M5:1379
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
برای انجام هر کاری، تنها داشتن ابزار و امکانات کافی نیست؛ دانش و بصیرتِ استفادهٔ صحیح از آن ابزار نیز ضروری است وگرنه نتیجه فاجعهبار خواهد بود.
این بیت در میانهٔ داستان کنیزک و خاتون و خر قرار دارد و به عنوان یک قاعدهٔ کلی، عملِ مرگبارِ خاتون را تبیین میکند. مولانا از استعارهٔ آشپزی استفاده میکند تا نکتهٔ عمیقتری را بیان کند: برای پختن غذا، فقط داشتن دیگ، آب و آتش کافی نیست؛ «فرهنگ» یا همان دانش و هنر آشپزی نیز لازم است. بدون این دانش، همان آتش که میتواند غذایی لذیذ بپزد، دیگ و محتویاتش را میسوزاند و نابود میکند.
در این داستان، «شهوت» همان آتش قدرتمند است. کنیزک «فرهنگ» و دانش مهار این آتش را داشت و با استفاده از «کدو» (که نماد عقل، تدبیر و شناختِ حد و اندازه است)، آن را کنترل میکرد و سالم میماند. اما خاتون فقط ظاهر عمل (آب و دیگ و آتش) را دید و از «فرهنگ» آن یعنی نقش کدو بیخبر بود. او با شهوتِ خام و مهارنشده روبرو شد و همین آتش او را به هلاکت رساند.
بنابراین، این بیت هشداری است در مورد روبرو شدن با نیروهای قدرتمند نفسانی (مانند شهوت) یا هر پدیدهٔ دیگری در جهان، بدون داشتن علم و بصیرت لازم. امکانات و ابزار به خودی خود خنثی هستند؛ این دانش و آگاهی ماست که تعیین میکند آیا آن ابزار به ما خدمت خواهد کرد یا ما را نابود خواهد ساخت.
- فرهنگ
- در اینجا به معنی دانش، مهارت، معرفت و تدبیر
- ازیز
- صدای سوختن آتش، شعله و حرارت شدید
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.