خواندن› دفتر ۵› بخش ۵۹ - داستان آن کنیزک کی با خر خاتون شهوت میراند و او را چون بز و خرس آموخته بود شهوت راندن آدمیانه و کدویی در قضیب خر میکرد تا از اندازه نگذرد خاتون بر آن وقوف یافت لکن دقیقهٔ کدو را ندید کنیزک را به بهانه به راه کرد جای دور و با خر جمع شد بیکدو و هلاک شد به فضیحت کنیزک بیگاه باز آمد و نوحه کرد که ای جانم و ای چشم روشنم کیر دیدی کدو ندیدی ذکر دیدی آن دگر ندیدی کل ناقص ملعون یعنی کل نظر و فهم ناقص ملعون و اگر نه ناقصان ظاهر جسم مرحوماند ملعون نهاند بر خوان لیس علی الاعمی حرج نفی حرج کرد و نفی لعنت و نفی عتاب و غضب› بیت ۱۴۱۳
M5:1413 — که اندرون دام دانه زهرباست / کور آن مرغی که در فخ دانه خواست
M5:1413
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
این بیت میگوید که لذتهای دنیوی که انسان را به دام میاندازند، در حقیقت مانند دانهٔ زهرآلودی هستند و کسی که اسیر این دام شده و باز هم به دنبال همان لذتهاست، کور و نادان است.
مولانا در این بخش از داستان، ماجرای «خاتون» را که کورکورانه از کنیزک تقلید کرد و هلاک شد، به تمثیل پرندهای در دام تشبیه میکند. دنیا و لذتهای ظاهری آن مانند «دام» هستند و جذابیتهای آن همچون «دانه»ای که برای فریب دادن پهن شده است. این دانه در حقیقت «زهر» است، زیرا نتیجهٔ آن نابودی معنوی و گاهی حتی جسمی است.
مصرع دوم به نکتهٔ دقیقتری اشاره میکند: «کوری» و غفلت آن پرندهای که حتی پس از به دام افتادن، باز هم چشمش به دنبال همان دانه است. این حالت، نماد انسان حریص و غافلی است که با وجود گرفتار شدن در عواقب یک عمل اشتباه، هنوز از آن درس نگرفته و همچنان به دنبال همان لذت ظاهری و تباهکننده است. این همان وضعیت خاتون است که با دیدن ظاهر عمل کنیزک (لذت)، از باطن آن (کدو یا همان عامل کنترل و حکمت) غافل ماند و خود را به هلاکت سپرد. در نگاه مولانا، این نوع نگاه سطحی و ناقص که تنها ظاهر را میبیند و از حقیقت و عواقب امور غافل است، نوعی کوری معنوی محسوب میشود.
- اندرون
- درون، داخل
- زهربا
- زهرآگین، زهرآلود، سمی
- فخ
- دام، تلهای که برای گرفتن پرندگان به کار میرود
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.