خواندن› دفتر ۵› بخش ۵۹ - داستان آن کنیزک کی با خر خاتون شهوت میراند و او را چون بز و خرس آموخته بود شهوت راندن آدمیانه و کدویی در قضیب خر میکرد تا از اندازه نگذرد خاتون بر آن وقوف یافت لکن دقیقهٔ کدو را ندید کنیزک را به بهانه به راه کرد جای دور و با خر جمع شد بیکدو و هلاک شد به فضیحت کنیزک بیگاه باز آمد و نوحه کرد که ای جانم و ای چشم روشنم کیر دیدی کدو ندیدی ذکر دیدی آن دگر ندیدی کل ناقص ملعون یعنی کل نظر و فهم ناقص ملعون و اگر نه ناقصان ظاهر جسم مرحوماند ملعون نهاند بر خوان لیس علی الاعمی حرج نفی حرج کرد و نفی لعنت و نفی عتاب و غضب› بیت ۱۴۱۶
M5:1416 — پس کنیزک آمد از اشکاف در / دید خاتون را به مرده زیر خر
M5:1416
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
کنیزک پس از بازگشت به خانه، از شکاف در نگاه کرد و با جسد بیجان خاتون که زیر خر افتاده بود روبرو شد.
این بیت لحظهی کشف فاجعه است. کنیزک که به بهانهای از خانه دور فرستاده شده بود، بازمیگردد و ارباب خود (خاتون) را مرده مییابد. مرگ او نتیجهی تقلیدی کورکورانه و ناقص از کاری بود که کنیزک با احتیاط و دانش انجام میداد.
مولانا از این داستان هولناک برای بیان یک نکتهی کلیدی عرفانی استفاده میکند: در راه معنویت، دیدن ظاهر اعمال و تقلید سطحی از استادان، بدون درک حقیقت و راز درونی آن، نه تنها بیفایده بلکه مرگبار است. خاتون شهوت و عمل ظاهری را دید (کیر خر)، اما ابزار کنترل و ایمنی آن را ندید (کدو). به همین ترتیب، سالک تازهکار ممکن است ظاهر ریاضت یا رفتار یک عارف را ببیند، اما از حکمت و ظرفیت درونی که آن عمل را ممکن و ایمن میسازد، بیخبر باشد. اقدام او بدون داشتن آن «کدو» یا همان معرفت پنهان، به هلاکت روحانی میانجامد. این بیت صحنهی تراژیک را به تصویر میکشد تا در ابیات بعدی، کنیزک زبان به ملامت و توضیح این نکتهی اساسی بگشاید.
- اشکاف
- شکاف، سوراخ، درز
- خاتون
- بانوی خانه، خانم بزرگ
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.