خواندن› دفتر ۵› بخش ۵۹ - داستان آن کنیزک کی با خر خاتون شهوت میراند و او را چون بز و خرس آموخته بود شهوت راندن آدمیانه و کدویی در قضیب خر میکرد تا از اندازه نگذرد خاتون بر آن وقوف یافت لکن دقیقهٔ کدو را ندید کنیزک را به بهانه به راه کرد جای دور و با خر جمع شد بیکدو و هلاک شد به فضیحت کنیزک بیگاه باز آمد و نوحه کرد که ای جانم و ای چشم روشنم کیر دیدی کدو ندیدی ذکر دیدی آن دگر ندیدی کل ناقص ملعون یعنی کل نظر و فهم ناقص ملعون و اگر نه ناقصان ظاهر جسم مرحوماند ملعون نهاند بر خوان لیس علی الاعمی حرج نفی حرج کرد و نفی لعنت و نفی عتاب و غضب› بیت ۱۴۲۱
M5:1421 — ظاهر صنعت بدیدی زوستاد / اوستادی برگرفتی شاد شاد
M5:1421
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
این بیت به کسی اشاره دارد که با دیدن ظاهرِ کار یک استاد، مغرور شده و بدون درک عمق و رازهای آن، خود را شادمانه استاد میپندارد و ادعای استادی میکند.
این بیت در ادامهی داستان کنیزک و خاتون است. کنیزک با استفاده از یک کدو، روشی برای آمیزش با خر ابداع کرده بود که آسیبی به او نمیرساند. خاتون که تنها ظاهر عمل را دیده بود و از «دقیقه» و نکتهی ظریفِ کدو بیخبر بود، تلاش کرد از او تقلید کند و در این راه جان خود را از دست داد.
مولانا از این داستان نتیجهای کلی میگیرد: خاتون نماد تمام کسانی است که به ظواهر دین، عرفان و معرفت بسنده میکنند. آنها کار یک «استاد» یا یک عارف کامل را میبینند اما به راز و رمز و باطن آن پی نمیبرند. با دیدن همین پوستهی بیرونی، شادمانه گمان میکنند که خود نیز به مقام استادی رسیدهاند و میتوانند همان کار را تکرار کنند. این شادمانی، ناشی از جهل و غرور است و سرانجامی جز هلاکت معنوی (و در داستان، هلاکت جسمی) ندارد.
این بیت هشداری است علیه شاگردیِ ناقص و ادعاهای بیاساس در مسیر معنوی. راه سلوک پر از جزئیات و ظرایفی است که از چشم مبتدی پنهان میماند. تقلید کورکورانه و سطحینگری، بدون راهنمایی یک استاد حقیقی و بدون درک کاملِ «چرا» و «چگونه»ی اعمال او، خطری مهلک است.
- صنعت
- در اینجا به معنی هنر، فن، مهارت و شگرد خاص
- زوستاد
- مخفف «از استاد»
- اوستادی برگرفتن
- ادعای استادی کردن، خود را استاد پنداشتن
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.