قرائت› دفتر ۱› بخش ۸۷ - تفسیر قول فریدالدین عطار قدس الله روحه تو صاحب نفسی ای غافل میان خاک خون می‌خور که صاحب‌دل اگر زهری خورد آن انگبین باشد› بیت ۱۶۱۷
M1:1617 — دست ناقص دست شیطانست و دیو / زانک اندر دام تکلیفست و ریو
M1:1617
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
عملکرد انسان ناتمام و به کمال‌نرسیده، در واقع کار شیطان است، زیرا او هنوز در بند ظواهر دین، تکالیف اجباری و فریبکاری نفس خود اسیر است.
این بیت در ادامه‌ی مقایسه‌ی میان انسان «کامل» و انسان «ناقص» می‌آید. بیت قبلی می‌گوید دست انسان کامل، دست خداست. این بیت، نقطه‌ی مقابل آن را بیان می‌کند: دست انسان ناقص، دست شیطان است.
منظور از «ناقص» کسی است که هنوز در مراحل اولیه‌ی سلوک معنوی قرار دارد و اسیر نفس اماره‌ی خویش است. چنین فردی، حتی وقتی به اعمال دینی و «تکالیف» شرعی می‌پردازد، انگیزه‌هایش خالص نیست. او در «دام تکلیف و ریو» گرفتار است؛ یعنی عبادات و اعمال او ممکن است برای فریب دیگران، کسب وجهه‌ی اجتماعی یا ارضای نفس خودش باشد، نه برای رضای خدا. به همین دلیل، مولانا عملکرد او را شیطانی می‌داند، زیرا از سرچشمه‌ی خودخواهی و ریا برمی‌خیزد، نه از تسلیم و اخلاص حقیقی.
بنابراین، این بیت هشداری است در مورد اینکه صرف انجام اعمال ظاهری دین، ضامن کمال و رستگاری نیست. اگر نیت پاک نباشد و فرد از دام خودبینی و فریبکاری رها نشده باشد، همان اعمال می‌توانند ابزاری در دست شیطان شوند.
- ناقص
- انسان به کمال معنوی نرسیده، سالک مبتدی، کسی که هنوز اسیر نفس است.
- دیو
- اهریمن، نماد نیروهای شر و نفسانی.
- زانک
- زیرا که، برای اینکه.
- تکلیف
- وظایف و عبادات شرعی، در اینجا با بار معنایی منفی به کار رفته یعنی انجام ظاهری و خشک اعمال دینی.
- ریو
- فریب، حیله، مکر، ریاکاری.
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومی‌اش نکنی، فقط روی همین دستگاه می‌ماند.
پرسش‌های خوانندگان0
هنوز پرسشی به‌اشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.