قرائت› دفتر ۱› بخش ۹۵ - مضرت تعظیم خلق و انگشتنمای شدن› بیت ۱۸۶۵
M1:1865 — گرچه دانی کو ز حرمان گفت آن / کان طمع که داشت از تو، شد زیان
M1:1865
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
حتی اگر بدانی که توهین آن شخص به تو، به خاطر این است که به خواستههای مادیاش از تو نرسیده و ناامید شده، باز هم این توهین بر دلت اثر منفی میگذارد.
این بیت در ادامهٔ بحث دربارهٔ تأثیر ویرانگر ستایش و نکوهش دیگران بر روح انسان است. مولانا به یک استدلال رایج پاسخ میدهد: ممکن است فردی با خود بگوید: «من فریب ستایش دیگران را نمیخورم، چون میدانم که از روی طمع و برای رسیدن به منفعتی مادی مرا ستایش میکنند.» مولانا در بیت قبل (۱۸۶۴) این استدلال را به چالش میکشد و میگوید: «اگر همین ستایشگر، روزی تو را در جمع سرزنش کند، دلت روزها از این سرزنش میسوزد.»
این بیت (۱۸۶۵) دلیل این سوزش را توضیح میدهد. میگوید: حتی اگر تو کاملاً آگاه باشی که دلیل سرزنش او، ناامیدی و «حرمان» است — یعنی چون طمعی که از تو داشت برآورده نشده و به «زیان» تبدیل شده — باز هم این آگاهی، تو را از تأثیر زهرآگین حرف او مصون نمیدارد.
نکتهٔ روانشناختی عمیق مولانا این است که نفس انسان، حتی به ستایش دروغین نیز معتاد میشود و وقتی همان منبع ستایش به منبع نکوهش تبدیل شود، روح آزرده میشود. این نشان میدهد که ما در باطن، آن ستایشها را جدی گرفته بودیم و به آن دل بسته بودیم، هرچند در ظاهر ادعای بیاعتنایی میکردیم. این بیت، آزمونی است برای سنجش میزان وابستگی پنهان ما به نظر و تأیید دیگران.
- حرمان
- محرومیت، ناامیدی، سرخوردگی، نرسیدن به آرزو
- زیان
- ضرر، خسران، ضرر و زیان
- کو
- مخفف «که او»
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.