M1:1913 — زشت باشد روی نازیبا و ناز / سخت باشد چشم نابینا و درد

این بیت در ادامهٔ اندرز قبلی است که می‌گفت «ناز را رویی بباید همچو ورد». مولانا با دو تشبیه بسیار روشن، وضعیت سالک مبتدی را در برابر کمال مطلق الهی (که در داستان به یوسف تشبیه شده) ترسیم می‌کند.

تشبیه اول: چهره‌ای که زیبا نیست، اگر بخواهد مانند زیبارویان «ناز» کند و جلوه‌گری نماید، نتیجه‌ای جز زشتی و مضحکه به بار نمی‌آورد. «ناز» یا همان احساس استغنا و بی‌نیازی، شایستهٔ کسی است که از کمال و جمالی حقیقی برخوردار باشد. برای کسی که فاقد این زیبایی است، چنین ادعایی نامتناسب و ناپسند است.

تشبیه دوم: چشم نابینا که کارش دیدن است، اگر دچار درد و بیماری (مانند چشم‌درد) شود، وضعیت بسیار سختی پیدا می‌کند. این درد، کوری او را مضاعف و رنجش را دوچندان می‌کند. به همین ترتیب، سالکی که هنوز چشم بصیرتش باز نشده و «نابینا» است، اگر به جای پذیرش این نقص و طلب درمان، دچار «درد» ادعا و خودبینی شود، رنجی جانکاه و وضعیتی دشوار برای خود رقم می‌زند. درد در اینجا هم به معنای بیماری چشم است و هم به معنای رنج ناشی از این وضعیت متناقض.

پیام اصلی این است که در محضر حقیقت، تنها راه، «نیاز» و اعتراف به فقر خود است، نه «ناز» و ادعای کمال.